WPC] &!m&Pt`᱕g^n1ʉf쉭{ӴtB`ԸKc~Zw0g[t (y2vOky fouK?uPlpT&,VLG1K܀DFwd3S/Hr\A5p/-C<;\Zmn'a~(⤋&]癌2i_ia&3A3w@W %` kuc" EU!gsv>WKH͢EFWmJ.g8B,.g`#aP>*FAX[ U>? U*} h h h w" 4   0Lfa 0Efafa 0CD B@HP DeskJet 720C v10.3HPFDJC140(0(0(9 Z :Times New Roman StandaardX($NLUS.,,,..        TRW`6&A43'6&A43'T XC:\OFFICE\WPWIN\MODEL\WPWP60NL.WPT\  `$Times NewRoman,19Z&Arial Standaard,rAZ&Arial Standaard%2A`ArialEE],t Or Or Or3|x  M)NLUS.,,,..         X  _0  0a&"&"JXX@ aa&"a&"iJ(Lyceum_Sancta_ԀMariaHaarlem,opdrachten_Archeon_,versie06:me#Ji#iJ#XXi#iXXԀpre:b/jrom:h/t)#Ji##XEXJ!#($3M$ !NLUS.,,,..        TRW\6&A43'6&A43'T X  |TABEL A0.Normal S =jXXXQ\  `$Times NewRomanQ TABEL BTABEL D6b$Vierkant0  d !NLUS.,,,..        TRW\6&A43'6&A43'T X   XXXX@ii a"XXOPDRACHTENARCHEON_ #XX"\#Ԉ  VERSIE6,ZONDERAFBEELIDINGEN#XEXXX+#XXXXEInhet_Archeon_Ԁkunjeopdrieafdelingenietstewetenkomenovervijftijdperken.Kijk   maarnaarhetschemahieronder.Julliemakenoverdezetijdperkenopdrachteningroepjesvan4.Demeesteantwoordenkunjevindendoorgoedrondtekijkenofdebewonersvanhet_archeon_Ԁteraadplegen.Maarjemoetsomsookjeboekgebruiken.Hetmateriaalleverenjullieinbijjegeschiedenisdocent.@ aHeelveelsucceseneenleukedagtoegewenst!@SSaDesectiegeschiedenis̐__*wYddd Xdd Xdd X&"&"w,Fdd ,dd +   L AFDELING 'L 'TIJDPERK 'L 'prehistorie '8 '1detijdvanjagers/verzamelaars(v;;rdelandbouwrevolutie) '8 ' '\ '2detijdvandeeersteboeren(ndelandbouwrevolutie) '\ 'Romeinen 'H '3hetromeinserijk 'H 'Middeleeuwen 'l '4demiddeleeuwenv;;rhetontstaanvansteden 'l ' 'X '5demiddeleeuwennhetontstaanvansteden"X  " NAMEN:0 9 10 9 &"9 &"0  &" &"0 &" &"0&"&"0q&"&"0Iq&"q&"0!I&"I&"2h!&"!&" 0  0a&"&"09 a&"a&"30 9 &"9 &"0  &" &"0 &" &"0&"&"0q&"&"0Iq&"q&"0!I&"I&"4\!&"!&" KLAS:  P  #XEXXX~#XXXXE@qqaNXXDEMIDDELEEUWENV::RHETONTSTAAN@@99$a@@99$a  0 VANSTEDEN#XXN #  X"  @IIa HOELEEFDENMENSENNADEVALVANHETWESTROMEINSERIJK?  #H!  .`*- ЇSSNahetineenstortenvanhetWestRomeinseRijk(476n.Chr.)raaktehetwestenvan S Nederlandbijnaontvolkt.DerestvanNederlandbleefminofmeerwelbewoonderontstondeenstelselvanhorigen,leenmannenenleenheren.Tussen630690werddezestreekingelijfddoordeFranken.DeFrankenwarenzelfchristelijkgewordendoorromeinsemissionarissen.DeFrankenbrachtenhetChristendomnaarNederlandenstichttenhiernederzettingen.Stedenwarenerniet.̀Rondhetjaar1000woondenerinNederlandzon200.000mensen.DeeerstebewonersvanhetdrassigeHollandseveengebiedmaaktenrond1100hetgebiedgeschiktvoorbewoningenlandbouw,datdoorbeekjesaftedammeneneensysteemvanslotenendijkenaanteleggen.InhetArcheonzijnhutkommenuitdezeperiodetezienuithetoostenvanNederland(ziedeafbeeldinghierbovenlinks).  Hutkommenzijnbouwwerkendiegedeeltelijkzijningegraven.Hetzijnwerkplaatsen  k diebijeenboerderijhoorden.  W @a GANAARDEHUTKOMMENUITAALTEN,EMMENENOMMEN  "/  DehutkomuitEmmen(9eeeuw) : $ ! Deoudstehutkomheefteendakvanplankenmetgraszodenerop.Dezehutstamtuitde9eeeuwenwerdinEmmengebruiktalswerkplaatsvaneensmid.Dehutis1.40meterdiepingegraven,dewandenzijntoteenhoogtevan50centimetervangraszodengemaaktenderestvanplanken. DehutkomuitAalten(10eeeuw) : C*%' Eenvandehutkommenheefteenwandwaarinjeschuinebalkenkuntzienzitten(vakwerkconstructie).Hetheefteenrietendakenheefteenvloervanveldkeitjes.ZonhutkomheeftinAaltengestaanenisinde10eeeuwalsweefhutgebruikt.Hijlagopeenhellingenwasongeveer40centimeterdiepingegraven. DehutkomuitOmmen(11eeeuw) : /7+- InOmmenheefteenhutkomgestaanmeteendakeneenwandvanplanken.Aandehandvanhetgevondenaardewerkwordtveronderstelddatdehutafkomstigisuit11eeeuw.Hijis1meterdiepingegraven,hetdakrustoprondeeikenhoutenstammen,hetonderstedeelvandewandisvanpureleem(zondereenverstevigingvanvlechtwerk).Mogelijkwerddehutgebruiktalsbakkerij.Ob  Ob0    ݀Vergelijkdehutkommenmetdehuizendiezijnafgebeeldopp.140,141en145  t vanjeboek.Schrijfophoedemensentoenwoondenenvanwelkmaterialenhunhuizenmeestalwaren.Ob݌ &"&" Ќ  AY) xdEA   AY) xdE~A   Ob  Ob0    Devalvanhetromeinserijkbetekendeeenenormeachteruitgang.Geefhiervan f voorbeeldendoorhetleventebeschrijvenrondhetjaar1000.Schrijfopwaterallemaalverdwenenwas.Bedenkookminimaal3dingendievanderomeinenwerdenovergenomen.Ob݌ &"&" Ќ  AY) xdEA R AY) xdEA 9 AY) xdEA     /  XX   @@aDEMIDDELEEUWENNHETONTSTAANVAN  STEDEN #XX# (  @aWELKEAMBACHTENONTWIKKELDENZICHINDESTEDEN?   Van1000tot1300groeidedebevolkingvanNederlandvan200.000tot600.000.Demensendieophetplattelandgeenwerkmeerhaddentrokkennaardenederzettingen,welkeuitgroeidentotdorpenensteden.Indiestedenleefdenmensennietvandelandbouw,maarvanhandelenambachten.Overdieambachtengaanjullieopdrachtengrotendeels.Ob  Ob/0    Beschrijfopdevolgendebladzijdendeambachtendiejeindeverschillende @ huizentegenkomt.Ob/J݌ &"&" Ќ  Ob  Ob$0    Ganahoerijkdemensenzijn.Letdaarvoorvooralophethuisdatzebewonen. | Hoegroterhethuis,desterijkerdeinwoners.Letookophetmateriaalenhetaantalverdiepingen.Huizenwerdengedeeltelijkvanhoutengedeeltelijkvanbaksteengemaakt.Hoemeersteengebruiktwerd,hoeduurderhethuis.Ob$?݌ @&"&" Ќ  #XERXXXq #XXXXER@ a HETHUISVANDESCHOENMAKER   #XERXXX # XXXXERBeschrijfdekennisoftechniekendiehij/zijtoepast:#XERXX X #XXXXER h AY) xdE? A @  AY) xdE& A '  AY) xdE A  r  AY) xdEA Y  AY) xdEA @  AY) xdEA ' AY) xdEA  AY) xdEA  #XERXXX!#XXXXERIshijrijkofarmvergelekenmetdeandereinwoners#XERXXX7$# XXXXER?#XERXX X$#XXXXER P AY) xdEA x" .#XERXXX$#XXXXERDingenwaaraanjerijkdomofarmoedekuntzien:AY) xdE$A $+ AY) xdEi&A j&!. #XERXXX%#XXXXER  e'"0 #XERXXX&#XXXXER@s s a HETHUISVANDESCHRIJNWERKER   #XERXXX '#XERXXXERS3| =jXERXXXERXA XXXERXA X XXAXA X XXAXERX XXA  '  S"3#XERXXXER'# XXXXERDekisten(schrijnen)diedeschrijnwerkermaakt,zijntijdensdemiddeleeuwende " belangrijkstemeubelstukken'( =jӌ̌  #XERXX X)#XXXXER#XERXXX)# XXXXERBeschrijfdekennisoftechniekendiehijtoepast:#XERXX X=*#XXXXER  J AY) xdE A   AY) xdEA   AY) xdEwA x  AY) xdE^A _  AY) xdEEA F AY) xdE,A - AY) xdEA x AY) xdEA _ #XERXXX*#XXXXERIshijrijkofarmvergelekenmetdeandereinwoners#XERXXX-# XXXXER?#XERXX XA.#XXXXER 2! AY) xdE} A ~ % .#XERXXX.#XXXXERDingenwaaraanjerijkdomofarmoedekuntzien:AY) xdE'A 'Q#. AY) xdE)A )8%1 #XERXXX6/#XXXXER#XERXXX\0#XXXXER#XERXXX0#XXXXER#XERXXX0#XXXXER#XERXXX&1#XXXXER  k/*8 #XERXXXj1#XXXXER @ aHETHUISVANDEHERDER/IMKER   #XERXXX1#XERXXXERSh =jXERXXXERXA XXXERXA X XXAXA X XXAXA X XXAXA X XXAXA X XXAXA X XXAXERX XXA  n2  Sr#XERXXXERO2# XXXXERZonhuisheeftinDelftgestaanenwasinhetbeginvande13eeeuwgebouwdn23 =jӌ r Ќ  Beschrijfdekennisoftechniekendiehijtoepast:AY) xdE A    AY) xdE|A }  AY) xdEcA d  AY) xdEJA K AY) xdE1A 2 AY) xdEA } AY) xdEA d AY) xdEA K #XERXX X4#XXXXERIshijrijkofarmvergelekenmetdeandereinwoners#XERXXX7# XXXXER?  # AY) xdEi!A j!& .#XERXX Xi8#XXXXERWaaraankunjerijkdomofarmoedezien?AY) xdE(A (=$/ AY) xdE*A *$&2 #XERXXX9#XXXXER  , (5 @ a HETHUISVANDEHOUTENBEENBEWERKER   #XERXXX;:#XERXXXERSh =jXERXXXERXA XXXERXA X XXAXA X XXAXA X XXAXA X XXAXA X XXAXA X XXAXA X XXAXA X XXAXA X XXAXA X XXAXA X XXAXA X XXAXA X XXAXA X XXAXERX XXA  ;  Sr#XERXXXER:# XXXXERZonhuisheeftinDelftgestaanenwasinhetbeginvande13eeeuwgebouwd.;W= =jӌ r Ќ  Beschrijfdekennisoftechniekendiehijtoepast:#XERXX X=# XXXXER  6 AY) xdE A    AY) xdE|A }  AY) xdEcA d  AY) xdEJA K AY) xdE1A 2 AY) xdEA } AY) xdEA d AY) xdEA K #XERXX X>#XXXXERIshijrijkofarmvergelekenmetdeandereinwoners#XERXXXA# XXXXER?#XERXX XPB# XXXXER  # AY) xdEi!A j!& .#XERXX XB#XXXXERDingenwaaraanjerijkdomofarmoedekuntzien:AY) xdE(A (=$/ AY) xdE*A *$&2   *3&3 @kka HETHUISVANDEKUIPER   #XERXXXDC#XERXXXERS3|#XERXXXERD# XXXXERZonhuisheeftinAntwerpengestaan.Hetkwamuitde11eeeuw. 3 Beschrijfdekennisoftechniekendiehijtoepast:#XERXX XE# XXXXER   AY) xdEV A W  AY) xdE=A >  AY) xdE$A %  AY) xdE A  p  AY) xdEA W AY) xdEA > AY) xdEA % AY) xdEA   #XERXX XE#XXXXERIshijrijkofarmvergelekenmetdeandereinwoners#XERXXXI# XXXXER?#XERXX XyI# XXXXER g" AY) xdE* A + % .#XERXX XI#XXXXERDingenwaaraanjerijkdomofarmoedekuntzien:AY) xdE'A '". AY) xdE)A )$1   )$2 @ a HETPOTTENKOOPMANSHUIS   Dithuisheeftrond1350indeVoorstraatinUtrechtgestaan.Hetoorspronkelijkhuisisinmiddelsvelekerenverbouwd,maarnogsteedsingebruikalswoonhuis.DepottenkoopmanimporteertzijnaardewerkuithetDuitseRijngebied.#XERXXXmJ# XXXXERBeschrijfdekennisoftechniekendiehijtoepast:#XERXX XL#XXXXER  T  AY) xdEA   AY) xdEA   AY) xdEA  AY) xdEhA i AY) xdEOA P AY) xdE6A 7 AY) xdEA  AY) xdEA i! #XERXXXMM#XXXXERIshijrijkofarmvergelekenmetdeandereinwoners#XERXXXhP# XXXXER?#XERXX XP#XXXXER  (& AY) xdE#A #) .#XERXXX!Q#XXXXERDingenwaaraanjerijkdomofarmoedekuntzien:AY) xdE*A *[&2 AY) xdE,A ,B(5   ,Q(6 #XERXXXQ#XXXXER@ a HETHUISVANDEBARBIER/CHIRURGIJN   #XERXXX S# XXXXERBeschrijfdekennisoftechniekendiehijtoepast:#XERXX XS#XXXXER h AY) xdE+ A ,  AY) xdE A  w  AY) xdE A  ^  AY) xdEA E  AY) xdEA ,  AY) xdEA  AY) xdEA  AY) xdE|A } #XERXXXT#XXXXERIshijrijkofarmvergelekenmetdeandereinwoners#XERXXX0W# XXXXER?#XERXX XW#XXXXER <  AY) xdEA d# #XERXXXW#XXXXERDingenwaaraanjerijkdomofarmoedekuntzien:AY) xdEn%A o% , AY) xdEU'A V'"/ #XERXXXX#XXXXER  e'"0 @a HetFranciscanerklooster   (Dordrecht,Voorstraat,Ca1300).DemonnikendieinhetKloosterwoondenwarenvandeordederFranciscanen.Dezeordeisinde13deeeuwontstaanvanuitdeBroedergemeenschapdiezichrondFranciscusvanAssisigevormdhad.HetstrevenvanFranciscuswas:leveninarmoede,innavolgingvanChristus.Hijvereenzelvigdezichmetdezwakkenindemaatschappij,deminderebroeders.Daaromgafhijzijnordeookdenaam:'OrdoFratrumMinorum',ordevandeminderebroedersoftewelminderbroeders.DeFranciscanerordeiseenzogenaamdebedelorde:deMonnikenhebbengeenlanderijenofanderebezittingenominhuneigenonderhoudtevoorzien.Zemoetenlevenvanwatzijaangebodenkrijgen.Debedelordenkozendaaromdestedenalsvestigingsplaats:daarwoondenveelmensenbijelkaarenkondenzeinhunlevensbehoeftenvoorziendoortebedelen,onderwijstegeven,ziekenteverzorgenenteprediken.InhetKloosterkondenreizigersonderdakvinden.Bovendienverhuurdendemonnikenruimten,bijvoorbeelddezalenopdeeersteverdiepingendeRefter(eetzaal)opdebeganegrond,aandestadofparticulieren.Nuwordenderefterendezalenvanhetkloostergebruiktalsrestaurant,waardebezoekerMiddeleeuwskanetenendrinken.BijhetKloosteriseenkruidentuinaangelegdopdevoordeMiddeleeuwenkenmerkendemanier:indevormvaneenkruismetinhetmiddeneenwaterput.Dekruidenwerdendoordebroedersgebruiktindekeukenofvoorhetbereidenvangeneesmiddelen.InhetarcheonkunjeindekloosterkeukenzienhoeindeMiddeleeuwenmaaltijdengekooktenbiergebrouwenwerd.Ob  Ob`0    ݇Eenkloosterwasindemiddeleeuweneenplekwaarveelvanderomeinsecultuur ( werddoorgegeven.Noemminimaaldriedingenwaaraanjekuntziendatditklopt.Ob``݌ &"&" Ќ  Ob  Oba0    Schrijfeenaantalmiddeleeuwsegerechtenopengeefenkeleovereenkomsten  aantussenderomeinseenmiddeleeuwsekeuken.Obaa݌ &"&" Ќ  AY) xdE7!A 8! #XERXXXY#XXXXERXX   $o# @ "aDEPREHISTORIE#XXjc#Ԉ  @aVANJAGERS/VERZAMELAARSNAARBOEREN:EENREVOLUTIE?  ( #XERXXXKc#XXXXER Indeprehistoriezijnmensenovergegaanvanjagenenverzamelennaarland l bouw.Ditheefthethelelevenzoveranderd,datdezeovergangweleenrevolutiewordtgenoemd.Waaraankunjeziendathetlevendoordielandbouwrevolutieveranderdis?Enwelkedingenzijnhetzelfdegebleven?Datgaanjullieuitzoekenopdeafdelingprehistorie. @k k a #XERXXX}d#XXXXER@@k k a VRAGENOVERDEEERSTEBOEREN  @  @IIaBedenkeerstwaardewoningenvandeeersteboerenstaanengadaarheen  4  1Woningen vandeeersteboeren  Gaeenwoningvaneenboerenfamiliebinnen_a_ԀWatisongeveerdeoppervlakte?AY) xdESA T _b_ԀVanwelkmaterialenisdewoninggemaakt?AY) xdE#A #w!  2Kleding vandeeersteboeren#XERXXXXf#XXXXER $r# Beschrijfdekledingvandeeersteboeren.Vanwelkmateriaalishetgemaakt?AY) xdE'A#XERXXX#i#XXXXER '*#'  3Voedsel vandeeersteboeren#XERXXX j#XXXXER (%$) _a_ԀWatatendeboeren(bekijkgoedwatjeaanetenindewoningenkuntvindenen/ofvraaghetaandebewoners).AY) xdEd-A e-(. AY) xdEK/A L/*1  [/*2  4Beroepen vandeeersteboeren#XERXXXj#XXXXER  Warenerveelverschillendeberoepen?Zoja,schrijferdanenkeleop.AY) xdESA T  5Samenleven bijdeeersteboeren#XERXXXXl#XXXXER O  Ganahoeveelmensenongeveermetelkaarsamenleefdenineennederzetting.AY) xdE A  k   6Techniek bijdeeersteboeren#XERXXXvm#XXXXER f  _Schrijf_Ԁeenaantalvoorwerpenopwaaraanjekuntzienwelketechniekendeboerenbeheersten.(Denkookaanhetgrafdatjeopdezeafdelingkuntvindenenlegietsuitoverdetechniekdienodigwasomzongraftemaken)AY) xdEA  AY) xdExA y ̐ 7Geloof vandeeersteboeren#XERXXXn#XXXXER t _a_ԀHaddendeboerenngodofmeergoden?AY) xdE+A , _b_ԀBedenkwelkegod/godenzewaarschijnlijkaanbaden.AY) xdEA O  #XERXXXp#XXXXER VRAGENOVERJAGERSENVERZAMELAARS  6#  Bedenkeerst_welke_Ԁwoningenvandejagers/verzamelaarszijnengadaarheen   *$  1Woningen vanjagers/verzamelaars " & _Ga_Ԁeenwoningvaneenjager/verzamelaarbinnenaWatisongeveerdeoppervlakte?AY) xdEI'A J'"+ bVanwelkematerialenisdewoninggemaakt?AY) xdE+A  +m&0  2Kleding vanjagers/verzamelaars /8+6 Beschrijfdekledingvaneenjager/verzamelaar.Vanwelkmateriaalishetgemaakt?#XERXXXjr#XXXXERAY) xdE_A ` AY) xdEF A G   3Voedsel vanjagers/verzamelaars#XERXXXu#XXXXER B  aWatatenjagers/verzamelaars?(bekijkgoedwatjeaanetenindewoningenkuntvindenen/ofvraaghetaandebewoners_)_.AY) xdEA J  AY) xdEA 1   4Beroepen vanjagers/verzamelaars#XERXXXv#XXXXER ,  Warenerveelverschillendeberoepen?Zoja,schrijferdanenkeleop.AY) xdEA   5Samenleven bijjagers/verzamelaars#XERXXXxx#XXXXER  Ganahoeveelmensenongeveermetelkaarineennederzettingsamenleefden.AY) xdE:A ; Ѐ 6Techniek bijjagers/verzamelaars#XERXXXy#XXXXER 6 Schrijfeenaantalvoorwerpenopwaaraanjekuntzienwelketechniekendejagersbeheersten.AY) xdEA ># AY) xdE!A !%&  7Geloof vanjagers/verzamelaars#XERXXXz#XXXXER " ( aHaddendejagers/verzamelaarseengodofmeergoden?AY) xdEs&A t&!, _b_ԀZoekdesteenvandesjamaanop(nr.6opdeplattegrond).Bedenkwelkegodofgodenzewaarschijnlijkaanbaden.#XERXXXJ|#XXXXERAY) xdE+A +&2 AY) xdE-A -j(5 #XERXXX}#XXXXER @ aSAMENVATTINGSOPDRACHT  .Q*8 Ganunogeensnaopwelkgebiediserveelveranderdenwaaruitdieveranderingenbestonden?Vergelijkdaarvooreerstpervraagdeantwoordenvandeϐjagers/verzamelaarsendeboeren.Vuldanhetschemahieronderin.Indeeerstekolomzetjeeen W(vanwel) alserwelveelveranderdiseneen N (vanniet) alser ` nietveelveranderdis.AlsjeeenJhebtingevuldzetjeinde2ekolomdebelangrijksteveranderingenbijdeboerenop.*fYddFdd dd Y&"&"f,dd ,dd ,dd +    |  '|  'J/N '|   'Belangrijkeveranderingenbijdeeersteboeren: '|   '1woning ' h  ' ' h  ' ' h  '2kleding '  ' '  ' '  '3voedsel 'x  ' 'x  ' 'x  '4beroepen '  ' '  ' '  '5samenleven '$ ' '$ ' '$ '6techniek ' ' ' ' ' '7geloof '4 ' '4 '"4  "Legnuuithoehetkomtdaterdoordelandbouwrevolutiezoveeldingenzijnveranderd.Gebruikjeboekenleghetuitmetvoorbeeldenuitjeschemahierboven.AY) xdEA X$ AY) xdEA ?' AY) xdEA &* AY) xdE!A ! - AY) xdE#A #0 Vindenjulliehetterechtdatdeovergangvanjagen/verzamelennaarlandbouweenrevolutiewordtgenoemd?Legjullieantwoorduit.AY) xdE&)A ')$7 AY) xdE +A +r&: AY) xdE,A  ,Y(= #XERXXX~#XXXXER @$aXXDEROMEINEN#XX4#   @a WELKEINVLOEDHADDENDEROMEINENOPNEDERLAND?  (  HetzuidenvanNederlandwasvroegereendeelvanhetromeinserijk.Wat l hebbenderomeinentoegevoegdaanhetlevenvandegermanen?Enwathebbenwijnunogsteedsaanderomeinentedanken?Datgaanjullieuitzoekenopdeafdelingromeinen. @aa)a#XERXXX#XXXXERԈ#XERXXXE#XXXXER@a GANAARHETHUISVANDEROMEINSEPOTTENBAKKER  d IndeRomeinsetijdleefthetgrootstedeelvandebevolkinginboerderijenophet D platteland.Eenkleindeelwoontindestedenenhoudtzichbezigmetambachtelijkwerk.Hetzijnkleinezelfstandigen,diemeestaleensoberlevenleidenineenvoudigewoonhuizen.HetwoonhuisinhetArcheonisgebaseerdopeenopgravinginVoorburg(ZuidHolland),waarhetdeeluitmaaktevaneenwoonblokvanvijfhuizen.Inhetvoorstedeelvanhethuisisdewerkplaats/winkelvandepottenbakker.Ob  Ob0    Bestudeerdemanierwaaropdepottenbakkertewerkgaat.Watkendende  germanenalenwathebbenzevanderomeinenovergenomen?Ob"݌ &"&" Ќ  kendenzeal:AY) xdEg A h  Vanderomeinenovergenomen:AY) xdE:#A ;#! Ob  Ob0    Achterdewerkplaatsisdekeuken,hetdomeinvandevrouw.Hetfornuisstaat "% $ onderhetraam,vanwegelichtenventilatie.DekleinewoonkamerheeftpuurRomeinsemeubelen.Schrijfopwelkejeziet:Ob݌ &"&" Ќ  Ob  ObZ0    Schrijfopwelkonderdeelvandemeestevanonzehuizenovergenomenisvande (6$( romeinsepottenbakkerscultuur:ObZu݌ &"&" Ќ  AY) xdE,A ,', #XERXXX#XXXXER U/*0 @ a GANAARDEROMEINSEHERBERG   #XERXXXړ#XERXXXERSG =jXERXXXERXA XXXERXERX XXA    S6G#XERXXXER|#XXXXERDeinArcheonnagebouwdeherbergheeftrondde2eeeuwinNijmegengestaan. 6 Bezoekersvandeherbergwarenhogeofficieren,handelaren,koeriersensoldaten.DeRomeinseregeringinRomevondhetbelangrijkdatervoordekoeriersdiemetberichtendoorhethelerijkwerdengestuurd,goedewegenenveiligeherbergenwaren.InhetrestaurantstaanRomeinsegerechtenopdemenukaart.DereceptenzijnafkomstiguithetkookboekvandeberoemdeRomeinsekokApicius.: =jӌ  6 Ќ  _ToendeRomeineninNederlandkwamenwasmenhiergewendvangerstemeelbrei   enplattekoekentemaken.Broodtarwekendemennogniet.DeRomeinselegersbrachtenveelonbekendeplantenendierenmeenaaronzestreken.Zoalsbijvoorbeelddekip,eenAziatischevogelsoortdiezichdoortoedoenvandeRomeinenoverEuropaverspreidheeft.Ookrodesnijbiet,bloemkool,andijvie,sla,selderieenpeterseliebrachtendeRomeinenmee.Omhetetentekruidenwerdeno.a.korianderenmosterdgebruikt.Uithetzuidenwerdenolijvenenolijfolie,gesuikerdeperzikenenpijnboompittenge5mporteerd.Ookspecialekookbenodigdheden,zoalsazijn,peperengarumwerdeningevoerd.Garum(ofliquamen)werdgebruiktalseensoortvloeibaarzout.Hetwerdgemaaktvanrodewijn,zout,ansjovisofanderevettevisenmajoraaningespecialiseerdefabriekjes.EenGermaansegewoontediewerdovergenomendoordeRomeinen,washetetenvansoep.Hieronderverstondmenhetdopenvanbroodineeneetbarevloeistof,zoalsbouillonuitvleesofmerg.Latergingmendenaamsoepgebruikenvooreengerechtdatbestonduitbouillonmeteenvullingvanvlees,kruidenenvooralveelbroodofanderemeelprodukten.InZwammerdam(gemeenteAlphenaandenRijn)werdenderestengevondenvaneen"Soepkeuken".Indesloot,vlakbijdezeRomeinsegaarkeuken,vondmenhonderdenrunderbotten,allemaalvandepoten.Vanhetvleesdathieropzatenvanhetmergdatuitdebottengehaaldwerd,trokmendebouillon.#XERXXX#XXXXEROb  Ob60    SchrijfopwelkeromeinsegerechtenjeindeherbergkuntkopenOb6Q݌ j&"&" Ќ  AY) xdE"A ".  AY) xdE$A $ # AY) xdE&A &!& AY) xdKE~(A (#) Ob  Obb0    Schrijfhiervanenkeleingredintenopdienieuwwarenvoordegermanenendie z)$+ wijnunogindekeukengebruiken:Obb}݌ &"&" Ќ  AY) xdE)-A *-(/ AY) xdE/A /u*2   /*3 ЇOb  Ob10    Welkgerechthebbenderomeineneigenlijkvandegermanenovergenomen?Ob1L݌&"&" Ќ  AY) xdE_A ` AY) xdEF A G  #XERXXX#XXXXER @ aGANAARDETHERMEN,HETROMEINSEBADHUIS .    #XERXXXأ#XERXXXERSu "  =jXERXXXERXA XXXERXA X XXAXA X XXAXERX XXA    S ,u #XERXXXERq# XXXXERHetbadhuis(dethermen)inhetArcheoniseenkopievaneenbadhuisdatinHeer  ,  lenheeftgestaan.DefundamentenvanhetechtebadhuiskunjenogsteedszieninhetThermenmuseuminHeerlen.Hetbadhuisiswaarschijnlijkindeeerstehelftvande2eeeuwgebouwdentotrond400ingebruikgeweest.Hetbadhuisbehoorttothetzogenaamde'rijentype',ditbetekentdatallevertrekkenachterelkaarliggen.Naasthetbaden,heefthetbadhuisookeensocialefunctie.m =jӌ d  Ќ  #XERXX Xĥ#XXXXER__Ob  Ob0    Schrijfopwatderomeinenallemaalinhetbadhuisdeden(denkaandeplatte ( grondvanhetbadhuis:uitdenamenvandevertrekkenkunjeveelafleiden.Alsjegelukhebtziejeookmenseninhetbadhuisaanhetwerk!)Ob݌ &"&" Ќ  AY) xdEA ( _AY) xdEA  AY) xdEA  Ob  _Ob0    Ganahoehetbadhuiswerdverwarmdenbeschrijfditzogoedmogelijk.Ob;݌Q "&"&" Ќ  AY) xdE#A #y% AY) xdE$A $` ( Ob  Ob0    ZoekopwelkevolkeninNederlandwoondenvoordatderomeinenerkwamen(p. &G"+ 120vanjeboek)enbekijkdeBataafsesoldaatopafbeelding40(p.121).Denkjedatdezevolkennetzonbadcultuurhaddenalsderomeinen?Legjeantwoorduit.Ob݌ &"&" Ќ  AY) xdE~+A +&0 AY) xdEe-A f-(3 #XERXXX@#XXXXER M/*6 @==!a GANAARDETEMPEL   #XERXXX#XERXXXERSG =jXERXXXERXA XXXERXERX XXA    S6G#XERXXXER# XXXXERHettempelcomplexbestaatuiteenommuurdevoorhofmeteentempel,gebaseerd 6 opopgravingeninCuijkenMaastrichtendateertuitde2eeeuwnaChristus.DepoortgeefttoegangtotdevoorhofmetdaarineenzuildiegewijdisaandeoppergodJupiter.Detempelheefteenhogecultusruimte(cella)waareenzuilengang(porticus)omheenisgebouwd.IndecellawordtdegermaansegodinNehalenniavereerd.Zijwasdegodinvandevruchtbaarheidendehandel.VandeGodinNehalenniaisveelteruggevondendankzijvissersdieinhunnettenheelveelaltaarstenenhebbenopgevistuitdeWesterschelde.VlakvoordekustbijDomburgmoeteenRomeinsetempelvandezegodinhebbengestaan,diedoorhetafkalvenvandeoeverinzeeisgestort.W =jӌ   Ќ  #XERXX X#XXXXEROb  ObW0    Welketweegodenwordenindetempelvereerd?ObWr݌Z &"&" Ќ  AY) xdEA  Ob  Obi0    Hoekunjeaandeinrichtingvandetempelziendatderomeinseengermaanse } godsdienstelkaarbe5nvloedhebben?Obi݌ &"&" Ќ  AY) xdEA - Ob  ObͶ0    Overwelkebelangrijkegodsdienstuithetlateromeinserijkvindjenietinhet ( archeon?ObͶ݌ &"&" Ќ  AY) xdEsA t Ob  Ob0    Hebbenwijonsgeloofvanderomeinenovergenomen?Legjeantwoorduit.Ob5݌3  &"&" Ќ  AY) xdE"A "[# AY) xdE%A %.!' @+ + a OPDRACHTENBIJHETGLADIATORENGEVECHT  '#* #XERXXX7#XERXXXERS(\$( $ =jXERXXXERXA XXXERXERX XXA  5  #XERXXXER# XXXXER [Alsjegelukhebt,kunjeindeloopvandedageengladiatorengevechtzien. (\$+ Maakdeopdrachtenhieronderalleenalsjehetgladiatorengevechtkuntbijwonen.] 5Ժ =jӌ *D&- Ќ  GladiatorengevechtenwareneenpopulairevormvanvermaakindeRomeinse +8'. samenleving.Gladiatorenwarenmeestalkrijgsgevangenen,veroordeelden,speciaalvoorhetvakopgeleideslavenofdoorarmoedetotditberoepgedwongenvrijemensen.Indekeizertijdtradenooksenatoren,somsvrouwenenzelfsdekeizeralsgladiatorop. /*2 #XERXX X#XXXXER@a WieiswieindeArena?   Ob  Ob;0    Hieronderstaandenamenvandemensendieeenrolspelenbijeengladiato | rengevecht.Omcirkelzealleenalszetijdenshetgevechtaanwezigwarenenjulliezehebbenherkend.Ob;V݌ &"&" Ќ  Editor :Deeditormunerasisdeschenkervanhetgevecht.Hijbetaaltdekostenvoor ,  hetpubliek.VaakishijeenmilitairgezantofeenhogebestuurderdiehetRomeinsgezagvertegenwoordigt.Deeditorisdaaromvaakgekleedinmilitairuniformofindeofficiletogapraetextametrodeband Lictor: Indiendeeditorvanzeerhogeafkomstis,heefthijrechtopeenlictor.Oor <  spronkelijkeenbeul.DezespecialebeambtesymboliseerthetgezagvanRomeendeeditor.Hijdraagtdefasces.Eenbundelstokkenmeteenbijl. Gardisten: BijspecialegelegenhedenwordtdeeditorbewaaktdoorRomeinse   soldaten.Zijbewakenookdeordeindearena. Augur: DeAuguriseenpriesterofpriesteresdiedevoortekenenafleestvoorhet \ gevechtmagbeginnen. Lanista: De managerderGladiatoren.Hijisdepresentatorvanhetgevecht. (  Charun: Alsdeanderegodenhettoestaan,komtdedoodsdemonCharunmetzijn l hameruitdeHades.Hijdeeltaandeverliezendegladiatordegenadeklapuitenneemtzijngeestmeenaardeonderwereld.Vaakisdezegodheidookeenwerknemervandearenadiedelijkenuitdearenaverwijdertenverderverzorgt@uua Hoeverloopthetgevecht?   Ob  SWOb0    Eengladiatorengevechtverliepvolgensplan.Hieronderstaandeonderdelendie W meestalvoorkwamenmeteenletterervoor.Omcirkeldelettersvandeonderdelendiejehebtherkend.Ob݌ &"&" Ќ  ADepompa : #! Hetgevechtbegonmeestalmeteenplechtigeoptocht,depompa,dieherinnerdeaandetraditionelerouwstoetNatuurlijkwasditookdegelegenheidvoordefansomdegladiatorentebekijkenenaantemoedigen.Somsmaaktedegenediehetgevechthadbekostigdookdeeluitvandepompa.Eenuitstekendekansomhetpubliektelatenzienwelke"bigspender"ervoorhetgeldhadgezorgd. BHetaanroepenvandegodenenhetlezenvandevoortekenen : *%( Voordathetgevechtkonbeginnenmoestenaltijdenkelegodsdienstigeplichtenvervuldworden.Eenpriesterofpriesteresvroegeerstdegodenengeestenomtoestemmingomhetgevechttehouden.Dezeaugurleestdaaromeerstdevoortekenen.Vaakkeekmennaardevluchtvanvogels.Bijdezeceremoniekunnenverscheidenegodenengeestenwordenaangeroepen. /+.  CWierookoffers :  Nadegoddelijkegoedkeuringkondeeditorooknogeengeurigwierookofferbrengen,omhetgladiatorengevechtsymbolischaandegodenen/ofgeestenaantebieden. DDewapeninspectie : @  Nahetofferkondeeditordewapensdergladiatoreninspecteren(dezogenaamdeprobatioarmorum)    EDegroetvandegladiatoren :  \  Wasallesinorde,danbrachtendegladiatorendegroet:AVEEDITOR,MORITURITESALUTANT.Ditbetekent: Gegroetbekostigervanhetgevecht,zijdiegaanstervengroetenu!Nadegroetnamendegladiatorenhunpositiesinenkregenvandeeditoreentekendatzekondenbeginnenmetvechten. FDeplotselingedoodvaneengladiator :   ЀEengevechtkoneindigenmetdedoodvaneengladiator.ZijnlijkwerddanafgevoerddoordedoodsdemonCharun,diehemmetzijnhamerdegenadeklapgaf.Dedemonenzijnhelpersnamenhetlijkmeedoordepoortdesdoods(portalibitinensis).Zijbrachtenhetnaardelijkenkamer(spoliarium)omdewapenuitrustingteverwijderen.Dezewasvaakheteigendomvandeeditorofdelanista. GHetduimgebaar : h Hetkonookvoorkomendatdeenegladiatorwachttemetdebeslissendeslagofsteek.Debekostigervandespelenmochtdanbepalenofdegladiatormoeststerven.Hetpubliekschreeuwde mitte(=laatgaan!)alszedegladiatorinlevenwildenlaten.Zeschreeuwden iugula(=snijddoor!)alszehetlevenvandegladiatorwildenbeindigen.@ aSK Soortengladiatoren  K S. ?Romeinenhieldenvanvariatie.Daaromziejeindearenavelesoortengladiatorenmetzeerverschillendebewapening.Enhoofdregelwerdmeestalwelgevolgd:deincongruentieregel.Diehieldindatgladiatorennooithetzelfdebewapendwarenennooitevenzwaar.DeRomeinenzagenhetliefsteenzwaarbewapendemaarloggegladiatorvechtentegeneenlichtbewapendemaarsnelle.Dooriederegladiatorandervoordeeltegevenwaservoorbeidegladiatoreneenkansopoverleven.Romeinenhieldenvaneen"eerlijke"doodOb  S&Y"&"Ob0    Omcirkelhetsoortgladiatordatjeherkent.Ob݌&Y"$&"&" Ќ  Retiarius: Vechtmetdrietandennet. 'E#%  Secutor Vechtmetrondschildenzwaardengrote(bepluimde)vizierhelm. (9$&  Scaeva Vechtlinkshandig.Watvoordeanderegladiatorenbijzonderengis.Linksis )-%' immersdezijdevanhetkwaad. Laquearius Vechtmeteenlassoeneenstok. + ')  Veles Vechtmeteenlans ,(*  Amazone Eenvrouwelijkegladiator,vechtbijhogeuitzondering. -(+  q/*- @ a SAMENVATTINGSOPDRACHT   Deromeinenhebbendegermanenveelnieuwsgebracht.Maarooksommigedingenuitonzetijdkomennoguitdetijdvanderomeinen.Zetzoveelmogelijkdingendiejehebtgevondeninhetonderstaandeschema.Zetindekolomernaastwatdegermanenenwijhebbenovergenomen.Gebruikjullieeigenantwoordenvandeopdrachtenhierboven.*wEYFfdddd dd dd Y&"&"w,2dd , dd , dd +    | onderdelen:  |  nieuwvoorgermanen  |   overgenomendoorons  |   herberg   `         ` thermen  h   x   h huisvandepottenbakker   "   l"*   \+ tempel  #P,   L+&5  #P6  #XERXXXս#XXXXERAY) xdEg,A h,'6 #XERXXX#