WPC ikTs]X_Qʧp*X eAP|$)%(y0YA K-.Bzd"Bj7GĻv2Wu4Z&6N+y oC!껷)QIf;FV?YYg%a"q,3ēd*8v%P{}f5a zB{gO}ՔKe).g;H^F`YhAʘ"T7gxeFpRaA9?-z-*ΑQR-) /@jo#S1]S2 Jz-XsfFb_ .~䔙ޛ.:ivޙkޣ7(?t+=:#cL"}4pM@Ux'Am:nym0ro[!{c6sɳ20eKZ# UcR %I 00OF U< UH> U>? U*} U2 h h h w" 4 ! 0 0Lf#a%% 09999Efafa 0CD.......... BrHP DeskJet 720C v10.3HPFDJC140(0(0(9 Z :Times New Roman StandaardX($NLUS.,,,..        TRW`6&A43'6&A43'T XC:\OFFICE\WPWIN\MODEL\WPWP60NL.WPT\  `$Times NewRoman,19Z&Arial Standaard,rAZ&Arial Standaard%2A`Arial0AArial VetEE],ddd3|x  M)NLUS.,,,..         X  _0  0a&"&"mXX@u u aa&"a&"ɾm(Lyceum_Sancta_ԀMariaHaarlem,opdrachten_Archeon_,versie05:me#mɾ#ɾm#XXɾ#ɾXXԀpre:j/brom:thh)#mɾ##XEXm #($3M$ !NLUS.,,,..        TRW\6&A43'6&A43'T X  |TABEL A0.Normal S =jXXXQ\  `$Times NewRomanQ TABEL BTABEL D6b$Vierkant0  d !NLUS.,,,..        TRW\6&A43'6&A43'T X   XXXX@ii aB{XXOPDRACHTENARCHEON_ #XXB{\#Ԉ  VERSIE5,ZONDERAFBELELDINGEN#XEXXX+#XXXXEInhet_Archeon_Ԁkunjeopdrieafdelingenietstewetenkomenovervijftijdperken.Kijk   maarnaarhetschemahieronder.Julliemakenoverdezetijdperkenopdrachteningroepjesvan4.Demeesteantwoordenkunjevindendoorgoedrondtekijkenofdebewonersvanhet_archeon_Ԁteraadplegen.Maarjemoetsomsookjeboekgebruiken.Hetmateriaalleverenjullieinbijjegeschiedenisdocent.@ aHeelveelsucceseneenleukedagtoegewenst!@SSaDesectiegeschiedenis̐__*wY>ddd Xdd Xdd X&"&"w,Fdd ,]dd +   L AFDELING 'L 'TIJDPERK 'L 'prehistorie '8 '1detijdvanjagers/verzamelaars(v;;rdelandbouwrevolutie) '8 ' '\ '2detijdvandeeersteboeren(ndelandbouwrevolutie) '\ 'Romeinen 'H '3hetromeinserijk 'H 'Middeleeuwen 'l '4demiddeleeuwenv;;rhetontstaanvansteden 'l ' 'X '5demiddeleeuwennhetontstaanvansteden"X  " NAMEN:0 9 10 9 &"9 &"0  &" &"0 &" &"0&"&"0q&"&"0Iq&"q&"0!I&"I&"2h!&"!&" 0  0a&"&"09 a&"a&"30 9 &"9 &"0  &" &"0 &" &"0&"&"0q&"&"0Iq&"q&"0!I&"I&"4\!&"!&" KLAS:  P  #XEXXX#XXXXE@aNXXDEMIDDELEEUWENV::RHETONTSTAAN@@a@@99$a  VANSTEDEN#XX #  ( @IIa HOELEEFDENMENSENNADEVALVANHETWESTROMEINSERIJK?   S[NahetineenstortenvanhetWestRomeinseRijk(476n.Chr.)raaktehetwestenvan [ Nederlandbijnaontvolkt.DerestvanNederlandbleefminofmeerwelbewoonderontstondeenstelselvanhorigen,leenmannenenleenheren.Tussen630690werddezestreekingelijfddoordeFranken.DeFrankenwarenzelfchristelijkgewordendoorromeinsemissionarissen.DeFrankenbrachtenhetChristendomnaarNederlandenstichttenhiernederzettingen.Stedenwarenerniet.̀Rondhetjaar1000woondenerinNederlandzon200.000mensen.DeeerstebewonersvanhetdrassigeHollandseveengebiedmaaktenrond1100hetgebiedgeschiktvoorbewoningenlandbouw,datdoorbeekjesaftedammeneneensysteemvanslotenendijkenaanteleggen.InhetArcheonzijnhutkommenuitdezeperiodetezienuithetoostenvanNederland(ziedeafbeeldinghierbovenlinks).  Hutkommenzijnbouwwerkendiegedeeltelijkzijningegraven.Hetzijnwerkplaatsen  k diebijeenboerderijhoorden.  W @a GANAARDEHUTKOMMENUITAALTEN,EMMENENOMMEN  "/  DehutkomuitEmmen(9eeeuw) : $ ! Deoudstehutkomheefteendakvanplankenmetgraszodenerop.Dezehutstamtuitde9eeeuwenwerdinEmmengebruiktalswerkplaatsvaneensmid.Dehutis1.40meterdiepingegraven,dewandenzijntoteenhoogtevan50centimetervangraszodengemaaktenderestvanplanken. DehutkomuitAalten(10eeeuw) : C*%' Eenvandehutkommenheefteenwandwaarinjeschuinebalkenkuntzienzitten(vakwerkconstructie).Hetheefteenrietendakenheefteenvloervanveldkeitjes.ZonhutkomheeftinAaltengestaanenisinde10eeeuwalsweefhutgebruikt.Hijlagopeenhellingenwasongeveer40centimeterdiepingegraven. DehutkomuitOmmen(11eeeuw) : /7+- InOmmenheefteenhutkomgestaanmeteendakeneenwandvanplanken.Aandehandvanhetgevondenaardewerkwordtveronderstelddatdehutafkomstigisuit11eeeuw.Hijis1meterdiepingegraven,hetdakrustoprondeeikenhoutenstammen,hetonderstedeelvandewandisvanpureleem(zondereenverstevigingvanvlechtwerk).Mogelijkwerddehutgebruiktalsbakkerij.Ob  Ob0    ݀Vergelijkdehutkommenmetdehuizendiezijnafgebeeldopp.140,141en145  t vanjeboek.Schrijfophoedemensentoenwoondenenvanwelkmaterialenhunhuizenmeestalwaren.Ob݌ &"&" Ќ  AY) xdEA   AY) xdE~A   Ob  Ob0    Devalvanhetromeinserijkbetekendeeenenormeachteruitgang.Geefhiervan f voorbeeldendoorhetleventebeschrijvenrondhetjaar1000.Schrijfopwaterallemaalverdwenenwas.Bedenkookminimaal3dingendievanderomeinenwerdenovergenomen.Ob݌ &"&" Ќ  AY) xdEA R AY) xdEA 9 AY) xdEA     /  XX   @@aDEMIDDELEEUWENNHETONTSTAANVAN  STEDEN #XX# (  @aWELKEAMBACHTENONTWIKKELDENZICHINDESTEDEN?   Van1000tot1300groeidedebevolkingvanNederlandvan200.000tot600.000.Demensendieophetplattelandgeenwerkmeerhaddentrokkennaardenederzettingen,welkeuitgroeidentotdorpenensteden.Indiestedenleefdenmensennietvandelandbouw,maarvanhandelenambachten.Overdieambachtengaanjullieopdrachtengrotendeels.Ob  Ob0    Beschrijfopdevolgendebladzijdendeambachtendiejeindeverschillende T huizentegenkomt.Ob1݌ &"&" Ќ  Ob  Ob 0    Ganahoerijkdemensenzijn.Letdaarvoorvooralophethuisdatzebewonen. , Hoegroterhethuis,desterijkerdeinwoners.Letookophetmateriaalenhetaantalverdiepingen.Huizenwerdengedeeltelijkvanhoutengedeeltelijkvanbaksteengemaakt.Hoemeersteengebruiktwerd,hoeduurderhethuis.Ob &݌ T&"&" Ќ  #XERXXXZ #XXXXER@ a HETHUISVANDEBARBIER/CHIRURGIJN   #XERXXX# XXXXERBeschrijfdekennisoftechniekendiehijtoepast:#XERXX X #XXXXER h AY) xdE+ A ,  AY) xdE A  w  AY) xdE A  ^  AY) xdEA E  AY) xdEA ,  AY) xdEA  AY) xdEA  AY) xdE|A } #XERXXX!#XXXXERIshijrijkofarmvergelekenmetdeandereinwoners#XERXXX"$# XXXXER?#XERXX X$#XXXXER <  AY) xdEA d# #XERXXX$#XXXXERDingenwaaraanjerijkdomofarmoedekuntzien:AY) xdEn%A o% , AY) xdEU'A V'"/ #XERXXX%#XXXXER  e'"0 #XERXXX&#XXXXER@ a HETHUISVANDESCHOENMAKER   #XERXXX'# XXXXERBeschrijfdekennisoftechniekendiehij/zijtoepast:#XERXX X'#XXXXER h AY) xdE? A @  AY) xdE& A '  AY) xdE A  r  AY) xdEA Y  AY) xdEA @  AY) xdEA ' AY) xdEA  AY) xdEA  #XERXXX (#XXXXERIshijrijkofarmvergelekenmetdeandereinwoners#XERXXX'+# XXXXER?#XERXX X+#XXXXER P AY) xdEA x" .#XERXXX+#XXXXERDingenwaaraanjerijkdomofarmoedekuntzien:AY) xdE$A $+ AY) xdEi&A j&!. #XERXXX,#XXXXER  e'"0 #XERXXX-#XXXXER@s s a HETHUISVANDESCHRIJNWERKER   #XERXXX.#XERXXXERS3| =jXERXXXERXf7 XXXERXf7 X XXf7Xf7 X XXf7XERX XXf7  .  S"3#XERXXXER.# XXXXERDekisten(schrijnen)diedeschrijnwerkermaakt,zijntijdensdemiddeleeuwende " belangrijkstemeubelstukken./ =jӌ̌  #XERXX X/#XXXXER#XERXXX0# XXXXERBeschrijfdekennisoftechniekendiehijtoepast:#XERXX X-1#XXXXER  J AY) xdE A   AY) xdEA   AY) xdEwA x  AY) xdE^A _  AY) xdEEA F AY) xdE,A - AY) xdEA x AY) xdEA _ #XERXXX1#XXXXERIshijrijkofarmvergelekenmetdeandereinwoners#XERXXX4# XXXXER?#XERXX X15#XXXXER 2! AY) xdE} A ~ % .#XERXXXt5#XXXXERDingenwaaraanjerijkdomofarmoedekuntzien:AY) xdE'A 'Q#. AY) xdE)A )8%1 #XERXXX&6#XXXXER#XERXXXL7#XXXXER#XERXXX7#XXXXER#XERXXX7#XXXXER#XERXXX8#XXXXER  k/*8 #XERXXXZ8#XXXXER@ a HETHUISVANDEHERDER/IMKER   #XERXXX8#XERXXXERSh =jXERXXXERXf7 XXXERXf7 X XXf7Xf7 X XXf7Xf7 X XXf7Xf7 X XXf7Xf7 X XXf7Xf7 X XXf7XERX XXf7  ^9  Sr#XERXXXER?9# XXXXERZonhuisheeftinDelftgestaanenwasinhetbeginvande13eeeuwgebouwd^9: =jӌ r Ќ  Beschrijfdekennisoftechniekendiehijtoepast:AY) xdE A    AY) xdE|A }  AY) xdEcA d  AY) xdEJA K AY) xdE1A 2 AY) xdEA } AY) xdEA d AY) xdEA K #XERXX X;#XXXXERIshijrijkofarmvergelekenmetdeandereinwoners#XERXXX># XXXXER?  # AY) xdEi!A j!& .#XERXX XY?#XXXXERWaaraankunjerijkdomofarmoedezien?AY) xdE(A (=$/ AY) xdE*A *$&2 AY) xddE,A  , (5 @ a HETHUISVANDEHOUTENBEENBEWERKER   #XERXXX @#XERXXXERSh =jXERXXXERXf7 XXXERXf7 X XXf7Xf7 X XXf7Xf7 X XXf7Xf7 X XXf7Xf7 X XXf7Xf7 X XXf7Xf7 X XXf7Xf7 X XXf7Xf7 X XXf7Xf7 X XXf7Xf7 X XXf7Xf7 X XXf7Xf7 X XXf7Xf7 X XXf7XERX XXf7  A  Sr#XERXXXERA# XXXXERZonhuisheeftinDelftgestaanenwasinhetbeginvande13eeeuwgebouwd.AFD =jӌ r Ќ  Beschrijfdekennisoftechniekendiehijtoepast:#XERXX XD# XXXXER  6 AY) xdE A    AY) xdE|A }  AY) xdEcA d  AY) xdEJA K AY) xdE1A 2 AY) xdEA } AY) xdEA d AY) xdEA K #XERXX XE#XXXXERIshijrijkofarmvergelekenmetdeandereinwoners#XERXXXH# XXXXER?#XERXX X?I# XXXXER  # AY) xdEi!A j!& .#XERXX XI#XXXXERDingenwaaraanjerijkdomofarmoedekuntzien:AY) xdE(A (=$/ AY) xdE*A *$&2   *3&3 @kka HETHUISVANDEKUIPER   #XERXXX3J#XERXXXERS3|#XERXXXERK# XXXXERZonhuisheeftinAntwerpengestaan.Hetkwamuitde11eeeuw. 3 Beschrijfdekennisoftechniekendiehijtoepast:#XERXX X L# XXXXER   AY) xdEV A W  AY) xdE=A >  AY) xdE$A %  AY) xdE A  p  AY) xdEA W AY) xdEA > AY) xdEA % AY) xdEA   #XERXX XL#XXXXERIshijrijkofarmvergelekenmetdeandereinwoners#XERXXXO# XXXXER?#XERXX XhP# XXXXER g" AY) xdE* A + % .#XERXX XP#XXXXERDingenwaaraanjerijkdomofarmoedekuntzien:AY) xdE'A '". AY) xdE)A )$1   )$2 @ a HETPOTTENKOOPMANSHUIS   Dithuisheeftrond1350indeVoorstraatinUtrechtgestaan.Hetoorspronkelijkhuisisinmiddelsvelekerenverbouwd,maarnogsteedsingebruikalswoonhuis.DepottenkoopmanimporteertzijnaardewerkuithetDuitseRijngebied.#XERXXX\Q# XXXXERBeschrijfdekennisoftechniekendiehijtoepast:#XERXX XS#XXXXER  T  AY) xdEA   AY) xdEA   AY) xdEA  AY) xdEhA i AY) xdEOA P AY) xdE6A 7 AY) xdEA  AY) xdEA i! #XERXXX   4Beroepen vandeeersteboeren#XERXXXv#XXXXER 9  Warenerveelverschillendeberoepen?Zoja,schrijferdanenkeleop.AY) xdEA   5Samenleven bijdeeersteboeren#XERXXXdFdd ]dd Y&"&"f,dd ,dd ,dd +    |  '|  'J/N '|   'Belangrijkeveranderingenbijdeeersteboeren: '|   '1woning ' h  ' ' h  ' ' h  '2kleding '  ' '  ' '  '3voedsel 'x  ' 'x  ' 'x  '4beroepen '  ' '  ' '  '5samenleven '$ ' '$ ' '$ '6techniek ' ' ' ' ' '7geloof '4 ' '4 '"4  "Legnuuithoehetkomtdaterdoordelandbouwrevolutiezoveeldingenzijnveranderd.Gebruikjeboekenleghetuitmetvoorbeeldenuitjeschemahierboven.AY) xdEA X$ AY) xdEA ?' AY) xdEA &* AY) xdE!A ! - AY) xdE#A #0 Vindenjulliehetterechtdatdeovergangvanjagen/verzamelennaarlandbouweenrevolutiewordtgenoemd?Legjullieantwoorduit.AY) xdE&)A ')$7 AY) xdE +A +r&: AY) xdE,A  ,Y(= #XERXXXN~#XXXXER @$aXXDEROMEINEN#XXω#   @a WELKEINVLOEDHADDENDEROMEINENOPNEDERLAND?  (  HetzuidenvanNederlandwasvroegereendeelvanhetromeinserijk.Wat l hebbenderomeinentoegevoegdaanhetlevenvandegermanen?Enwathebbenwijnunogsteedsaanderomeinentedanken?Datgaanjullieuitzoekenopdeafdelingromeinen. @ a GANAARDETHERMEN,HETROMEINSEBADHUIS d  #XERXXX#XERXXXERSX =jXERXXXERXf7 XXXERXERX XXf7  D  Sb#XERXXXER%# XXXXERHetbadhuis(dethermen)inhetArcheoniseenkopievaneenbadhuisdatinHeer b lenheeftgestaan.DefundamentenvanhetechtebadhuiskunjenogsteedszieninhetThermenmuseuminHeerlen.Hetbadhuisiswaarschijnlijkindeeerstehelftvande2eeeuwgebouwdentotrond400ingebruikgeweest.Hetbadhuisbehoorttothetzogenaamde'rijentype',ditbetekentdatallevertrekkenachterelkaarliggen.Naasthetbaden,heefthetbadhuisookeensocialefunctie.D =jӌ  Ќ  #XERXX X:#XXXXER__Ob  Ob0    Schrijfopwatderomeinenallemaalinhetbadhuisdeden(denkaandeplatte ^ grondvanhetbadhuis:uitdenamenvandevertrekkenkunjeveelafleiden.Alsjegelukhebtziejeookmenseninhetbadhuisaanhetwerk!)Ob݌ &"&" Ќ  AY) xdE!A !^ _AY) xdE#A #E! AY) xdE%A %,!$ Ob  _Ob0    Ganahoehetbadhuiswerdverwarmdenbeschrijfditzogoedmogelijk.Ob݌&'"&&"&" Ќ  AY) xdE)A )$) AY) xdEm+A n+&, Ob  Ob0    ZoekopwelkevolkeninNederlandwoondenvoordatderomeinenerkwamen(p. U-(/ 120vanjeboek)enbekijkdeBataafsesoldaatopafbeelding40(p.121).Denkjedatdezevolkennetzonbadcultuurhaddenalsderomeinen?Legjeantwoorduit.Ob2݌-/*1&"&" Ќ  AY) xdEsA t AY) xdEZA [ #XERXXX# XpXXXER#XERXX Xp~#XXXXER@ a GANAARDEROMEINSEHERBERG  "   #XERXXX#XERXXXERSi  z =jXERXXXERXf7 XXXERXERX XXf7  l  S i #XERXXXERM#XXXXERDeinArcheonnagebouwdeherbergheeftrondde2eeeuwinNijmegengestaan.   Bezoekersvandeherbergwarenhogeofficieren,handelaren,koeriersensoldaten.DeRomeinseregeringinRomevondhetbelangrijkdatervoordekoeriersdiemetberichtendoorhethelerijkwerdengestuurd,goedewegenenveiligeherbergenwaren.InhetrestaurantstaanRomeinsegerechtenopdemenukaart.DereceptenzijnafkomstiguithetkookboekvandeberoemdeRomeinsekokApicius.l  =jӌ X  Ќ  _ToendeRomeineninNederlandkwamenwasmenhiergewendvangerstemeelbrei 0 enplattekoekentemaken.Broodtarwekendemennogniet.DeRomeinselegersbrachtenveelonbekendeplantenendierenmeenaaronzestreken.Zoalsbijvoorbeelddekip,eenAziatischevogelsoortdiezichdoortoedoenvandeRomeinenoverEuropaverspreidheeft.Ookrodesnijbiet,bloemkool,andijvie,sla,selderieenpeterseliebrachtendeRomeinenmee.Omhetetentekruidenwerdeno.a.korianderenmosterdgebruikt.Uithetzuidenwerdenolijvenenolijfolie,gesuikerdeperzikenenpijnboompittenge5mporteerd.Ookspecialekookbenodigdheden,zoalsazijn,peperengarumwerdeningevoerd.Garum(ofliquamen)werdgebruiktalseensoortvloeibaarzout.Hetwerdgemaaktvanrodewijn,zout,ansjovisofanderevettevisenmajoraaningespecialiseerdefabriekjes.EenGermaansegewoontediewerdovergenomendoordeRomeinen,washetetenvansoep.Hieronderverstondmenhetdopenvanbroodineeneetbarevloeistof,zoalsbouillonuitvleesofmerg.Latergingmendenaamsoepgebruikenvooreengerechtdatbestonduitbouillonmeteenvullingvanvlees,kruidenenvooralveelbroodofanderemeelprodukten.InZwammerdam(gemeenteAlphenaandenRijn)werdenderestengevondenvaneen"Soepkeuken".Indesloot,vlakbijdezeRomeinsegaarkeuken,vondmenhonderdenrunderbotten,allemaalvandepoten.Vanhetvleesdathieropzatenvanhetmergdatuitdebottengehaaldwerd,trokmendebouillon.#XERXXXb#XXXXEROb  Ob0    SchrijfopwelkeromeinsegerechtenjeindeherbergkuntkopenOb!݌&"&&"&" Ќ  AY) xdEc)A d)$) AY) xdEJ+A K+&, AY) xdE1-A 2-(/ AY) xdKE/A /}*2  (/*3 Ob  ObF0    Schrijfhiervanenkeleingredintenopdienieuwwarenvoordegermanenendie  wijnunogindekeukengebruiken:ObFa݌ &"&" Ќ  AY) xdEKA L AY) xdE2 A 3  Ob  Ob0    Welkgerechthebbenderomeineneigenlijkvandegermanenovergenomen?Ob݌ ~ &"&" Ќ  AY) xdEA B  AY) xdEA )  #XERXXX#XXXXER@==!a GANAARDETEMPEL   #XERXXX#XERXXXERSC =jXERXXXERXf7 XXXERXERX XXf7  J  S2C#XERXXXER+# XXXXERHettempelcomplexbestaatuiteenommuurdevoorhofmeteentempel,gebaseerd 2 opopgravingeninCuijkenMaastrichtendateertuitde2eeeuwnaChristus.DepoortgeefttoegangtotdevoorhofmetdaarineenzuildiegewijdisaandeoppergodJupiter.Detempelheefteenhogecultusruimte(cella)waareenzuilengang(porticus)omheenisgebouwd.IndecellawordtdegermaansegodinNehalenniavereerd.Zijwasdegodinvandevruchtbaarheidendehandel.VandeGodinNehalenniaisveelteruggevondendankzijvissersdieinhunnettenheelveelaltaarstenenhebbenopgevistuitdeWesterschelde.VlakvoordekustbijDomburgmoeteenRomeinsetempelvandezegodinhebbengestaan,diedoorhetafkalvenvandeoeverinzeeisgestort.J =jӌ ~ Ќ  #XERXX X@#XXXXEROb  Ob0    Welketweegodenwordenindetempelvereerd?Ob݌V &"&" Ќ  AY) xdE"A "~# Ob  Ob0    Hoekunjeaandeinrichtingvandetempelziendatderomeinseengermaanse #y% godsdienstelkaarbe5nvloedhebben?Ob݌ &"&" Ќ  AY) xdE&A &)") Ob  Ob_0    Overwelkebelangrijkegodsdienstuithetlateromeinserijkvindjenietinhet '$#+ archeon?Ob_z݌ &"&" Ќ  AY) xdEo+A p+&/ Ob  Ob0    Hebbenwijonsgeloofvanderomeinenovergenomen?Legjeantwoorduit.Obį݌k,'1&"&" Ќ  AY) xdE./A //*4  >/*5 ЇAY) xdEA  @a GANAARHETHUISVANDEROMEINSEPOTTENBAKKER    IndeRomeinsetijdleefthetgrootstedeelvandebevolkinginboerderijenophet  c  platteland.Eenkleindeelwoontindestedenenhoudtzichbezigmetambachtelijkwerk.Hetzijnkleinezelfstandigen,diemeestaleensoberlevenleidenineenvoudigewoonhuizen.HetwoonhuisinhetArcheonisgebaseerdopeenopgravinginVoorburg(ZuidHolland),waarhetdeeluitmaaktevaneenwoonblokvanvijfhuizen.Inhetvoorstedeelvanhethuisisdewerkplaats/winkelvandepottenbakker.Ob  Ob0    Bestudeerdemanierwaaropdepottenbakkertewerkgaat.Watkendende s germanenalenwathebbenzevanderomeinenovergenomen?Ob݌ &"&" Ќ  kendenzeal:AY) xdE"A # Vanderomeinenovergenomen:AY) xdEA Z Ob  Ob0    Achterdewerkplaatsisdekeuken,hetdomeinvandevrouw.Hetfornuisstaat A onderhetraam,vanwegelichtenventilatie.DekleinewoonkamerheeftpuurRomeinsemeubelen.Schrijfopwelkejeziet:Ob݌ &"&" Ќ  Ob  Ob0    Schrijfopwelkonderdeelvandemeestevanonzehuizenovergenomenisvande   romeinsepottenbakkerscultuur:Ob݌ &"&" Ќ  AY) xdE<#A =#$ @+ + a OPDRACHTENBIJHETGLADIATORENGEVECHT  $% ' #XERXXXɫ#XERXXXERSk&!&|! =jXERXXXERXf7 XXXERXERX XXf7    S&""k&!#XERXXXER͸# XXXXER [Alsjegelukhebt,kunjeindeloopvandedageengladiatorengevechtzien. &""( Maakdeopdrachtenhieronderalleenalsjehetgladiatorengevechtkuntbijwonen.]  =jӌ ( $* Ќ  GladiatorengevechtenwareneenpopulairevormvanvermaakindeRomeinse *%, samenleving.Gladiatorenwarenmeestalkrijgsgevangenen,veroordeelden,speciaalvoorhetvakopgeleideslavenofdoorarmoedetotditberoepgedwongenvrijemensen.Indekeizertijdtradenooksenatoren,somsvrouwenenzelfsdekeizeralsgladiatorop. 6.)0 #XERXX X#XXXXER "/*1 @a WieiswieindeArena?   Ob  Ob0    Hieronderstaandenamenvandemensendieeenrolspelenbijeengladiato | rengevecht.Omcirkelzealleenalszetijdenshetgevechtaanwezigwarenenjulliezehebbenherkend.Ob8݌ &"&" Ќ  Editor :Deeditormunerasisdeschenkervanhetgevecht.Hijbetaaltdekostenvoor ,  hetpubliek.VaakishijeenmilitairgezantofeenhogebestuurderdiehetRomeinsgezagvertegenwoordigt.Deeditorisdaaromvaakgekleedinmilitairuniformofindeofficiletogapraetextametrodeband Lictor: Indiendeeditorvanzeerhogeafkomstis,heefthijrechtopeenlictor.Oor <  spronkelijkeenbeul.DezespecialebeambtesymboliseerthetgezagvanRomeendeeditor.Hijdraagtdefasces.Eenbundelstokkenmeteenbijl. Gardisten: BijspecialegelegenhedenwordtdeeditorbewaaktdoorRomeinse   soldaten.Zijbewakenookdeordeindearena. Augur: DeAuguriseenpriesterofpriesteresdiedevoortekenenafleestvoorhet \ gevechtmagbeginnen. Lanista: De managerderGladiatoren.Hijisdepresentatorvanhetgevecht. (  Charun: Alsdeanderegodenhettoestaan,komtdedoodsdemonCharunmetzijn l hameruitdeHades.Hijdeeltaandeverliezendegladiatordegenadeklapuitenneemtzijngeestmeenaardeonderwereld.Vaakisdezegodheidookeenwerknemervandearenadiedelijkenuitdearenaverwijdertenverderverzorgt@uua Hoeverloopthetgevecht?   Ob  SWOb0    Eengladiatorengevechtverliepvolgensplan.Hieronderstaandeonderdelendie W meestalvoorkwamenmeteenletterervoor.Omcirkeldelettersvandeonderdelendiejehebtherkend.Ob݌ &"&" Ќ  ADepompa : #! Hetgevechtbegonmeestalmeteenplechtigeoptocht,depompa,dieherinnerdeaandetraditionelerouwstoetNatuurlijkwasditookdegelegenheidvoordefansomdegladiatorentebekijkenenaantemoedigen.Somsmaaktedegenediehetgevechthadbekostigdookdeeluitvandepompa.Eenuitstekendekansomhetpubliektelatenzienwelke"bigspender"ervoorhetgeldhadgezorgd. BHetaanroepenvandegodenenhetlezenvandevoortekenen : *%( Voordathetgevechtkonbeginnenmoestenaltijdenkelegodsdienstigeplichtenvervuldworden.Eenpriesterofpriesteresvroegeerstdegodenengeestenomtoestemmingomhetgevechttehouden.Dezeaugurleestdaaromeerstdevoortekenen.Vaakkeekmennaardevluchtvanvogels.Bijdezeceremoniekunnenverscheidenegodenengeestenwordenaangeroepen. /+.  CWierookoffers :  Nadegoddelijkegoedkeuringkondeeditorooknogeengeurigwierookofferbrengen,omhetgladiatorengevechtsymbolischaandegodenen/ofgeestenaantebieden. DDewapeninspectie : @  Nahetofferkondeeditordewapensdergladiatoreninspecteren(dezogenaamdeprobatioarmorum)    EDegroetvandegladiatoren :  \  Wasallesinorde,danbrachtendegladiatorendegroet:AVEEDITOR,MORITURITESALUTANT.Ditbetekent: Gegroetbekostigervanhetgevecht,zijdiegaanstervengroetenu!Nadegroetnamendegladiatorenhunpositiesinenkregenvandeeditoreentekendatzekondenbeginnenmetvechten. FDeplotselingedoodvaneengladiator :   ЀEengevechtkoneindigenmetdedoodvaneengladiator.ZijnlijkwerddanafgevoerddoordedoodsdemonCharun,diehemmetzijnhamerdegenadeklapgaf.Dedemonenzijnhelpersnamenhetlijkmeedoordepoortdesdoods(portalibitinensis).Zijbrachtenhetnaardelijkenkamer(spoliarium)omdewapenuitrustingteverwijderen.Dezewasvaakheteigendomvandeeditorofdelanista. GHetduimgebaar : h Hetkonookvoorkomendatdeenegladiatorwachttemetdebeslissendeslagofsteek.Debekostigervandespelenmochtdanbepalenofdegladiatormoeststerven.Hetpubliekschreeuwde mitte(=laatgaan!)alszedegladiatorinlevenwildenlaten.Zeschreeuwden iugula(=snijddoor!)alszehetlevenvandegladiatorwildenbeindigen.@ aS7 Soortengladiatoren  7 S!~ +Romeinenhieldenvanvariatie.Daaromziejeindearenavelesoortengladiatorenmetzeerverschillendebewapening.Enhoofdregelwerdmeestalwelgevolgd:deincongruentieregel.Diehieldindatgladiatorennooithetzelfdebewapendwarenennooitevenzwaar.DeRomeinenzagenhetliefsteenzwaarbewapendemaarloggegladiatorvechtentegeneenlichtbewapendemaarsnelle.Dooriederegladiatorandervoordeeltegevenwaservoorbeidegladiatoreneenkansopoverleven.Romeinenhieldenvaneen"eerlijke"doodOb  S'E#'"Obb0    Omcirkelhetsoortgladiatordatjeherkent.Obb݌'E#%&"&" Ќ  S )$(1$ Retiarius: Vechtmetdrietandennet.  )$&  Secutor Vechtmetrondschildenzwaardengrote(bepluimde)vizierhelm. *x%'  Scaeva Vechtlinkshandig.Watvoordeanderegladiatorenbijzonderengis.Linksis +l&( immersdezijdevanhetkwaad. Laquearius Vechtmeteenlassoeneenstok. ,L(*  Veles Vechtmeteenlans -@)+  Amazone Eenvrouwelijkegladiator,vechtbijhogeuitzondering. .4*,  /(+- Ї@ a SAMENVATTINGSOPDRACHT   Deromeinenhebbendegermanenveelnieuwsgebracht.Maarooksommigedingenuitonzetijdkomennoguitdetijdvanderomeinen.Zetzoveelmogelijkdingendiejehebtgevondeninhetonderstaandeschema.Zetindekolomernaastwatdegermanenenwijhebbenovergenomen.Gebruikjullieeigenantwoordenvandeopdrachtenhierboven.*wEYFfdddd dd dd Y&"&"w,2dd , dd , dd +    | onderdelen:  |  nieuwvoorgermanen  |   overgenomendoorons  |   herberg   `         ` thermen  h   x   h huisvandepottenbakker   "   l"*   \+ tempel  #P,   L+&5  #P6  #XERXXX#