WPC McJnd4Tq@88oQT} )]FmvQ#\sM%77$;%|,~d>0F_h5^.{HI`(m~~"my&_Z0C@bvd­>b+Ej`zV^lG!ψOl0hIOϊo9#Yx 2yo0p#  UgR+ %} 00 F U< UL>5 U>s U* h h h w" 4 # # +2 0L]fa 0Efa 0CD BfaHP DeskJet 720C v10.3HPFDJC140(0(0(9 Z :Times New Roman StandaardX($NLUS.,,,..        TRW`6&A43'6&A43'T XC:\OFFICE\WPWIN\MODEL\WPWP60NL.WPT\  `$Times NewRoman,19Z&Arial Standaard,rAZ&Arial Standaard%2A`ArialEnE],9 3|x ! M)NLUS.,,,..         X  _0  0a&"&"3xXX@ aa&"a&"3x(Lyceum_Sancta_ԀMariaHaarlem,opdrachten_Archeon_,versie04:rom:h/t#3x#3x#XX#XXԀmepre:b/j#XX'#XX#3x#3x)#3x髻##XEX3xy#($3M$ !NLUS.,,,..        TRW\6&A43'6&A43'T X  |TABEL A0.Normal S =jXXXQ\  `$Times NewRomanQ TABEL D6b$Vierkant0  dTABEL B !NLUS.,,,..        TRW\6&A43'6&A43'T X   XXXX@ii a" XXOPDRACHTENARCHEON_ #XX" \#Ԉ  VERSIE4,ZONDERAFVEEBEELDINGEN#XEXXX+#XXXXEInhet_Archeon_Ԁkunjeopdrieafdelingenietstewetenkomenovervijftijdperken.Kijk   maarnaarhetschemahieronder.Julliemakenoverdezetijdperkenopdrachteningroepjesvan4.Demeesteantwoordenkunjevindendoorgoedrondtekijkenofdebewonersvanhet_archeon_Ԁteraadplegen.Maarjemoetsomsookjeboekgebruiken.Hetmateriaalleverenjullieinbijjegeschiedenisdocent.@ aHeelveelsucceseneenleukedagtoegewenst!@SSaDesectiegeschiedenis̐__*wYddd Xdd Xdd X&"&"w,dd ,xdd +   L AFDELING 'L 'TIJDPERK 'L 'prehistorie '8 '1detijdvanjagers/verzamelaars(v;;rdelandbouwrevolutie) '8 ' '\ '2detijdvandeeersteboeren(ndelandbouwrevolutie) '\ 'Romeinen 'H '3hetromeinserijk 'H 'Middeleeuwen 'l '4demiddeleeuwenv;;rhetontstaanvansteden 'l ' 'X '5demiddeleeuwennhetontstaanvansteden"X  " NAMEN:0 9 10 9 &"9 &"0  &" &"0 &" &"0&"&"0q&"&"0Iq&"q&"0!I&"I&"2 p!&"!&" 0  0a&"&"09 a&"a&"30 9 &"9 &"0  &" &"0 &" &"0&"&"0q&"&"0Iq&"q&"0!I&"I&"4d!&"!&" KLAS:  X #XEXXX#XXXXE @$aNXXDEROMEINEN#XXN #  !$  @a WELKEINVLOEDHADDENDEROMEINENOPNEDERLAND?  L#!  HetzuidenvanNederlandwasvroegereendeelvanhetromeinserijk.Wat ,% # hebbenderomeinentoegevoegdaanhetlevenvandegermanen?Enwathebbenwijnunogsteedsaanderomeinentedanken?Datgaanjullieuitzoekenopdeafdelingromeinen. / +.  @aa)a#XEXXX #XXXXEԈ@ a GANAARDEROMEINSEHERBERG  d #XERXXX #XERXXXERSX =jXERXXXERXFI XXXERXERX XXFI  ^  Sb#XERXXXER?#XXXXERDeinArcheonnagebouwdeherbergheeftrondde2eeeuwinNijmegengestaan. b Bezoekersvandeherbergwarenhogeofficieren,handelaren,koeriersensoldaten.DeRomeinseregeringinRomevondhetbelangrijkdatervoordekoeriersdiemetberichtendoorhethelerijkwerdengestuurd,goedewegenenveiligeherbergenwaren.InhetrestaurantstaanRomeinsegerechtenopdemenukaart.DereceptenzijnafkomstiguithetkookboekvandeberoemdeRomeinsekokApicius.^ =jӌ  Ќ  _ToendeRomeineninNederlandkwamenwasmenhiergewendvangerstemeelbrei r enplattekoekentemaken.Broodtarwekendemennogniet.DeRomeinselegersbrachtenveelonbekendeplantenendierenmeenaaronzestreken.Zoalsbijvoorbeelddekip,eenAziatischevogelsoortdiezichdoortoedoenvandeRomeinenoverEuropaverspreidheeft.Ookrodesnijbiet,bloemkool,andijvie,sla,selderieenpeterseliebrachtendeRomeinenmee.Omhetetentekruidenwerdeno.a.korianderenmosterdgebruikt.Uithetzuidenwerdenolijvenenolijfolie,gesuikerdeperzikenenpijnboompittenge5mporteerd.Ookspecialekookbenodigdheden,zoalsazijn,peperengarumwerdeningevoerd.Garum(ofliquamen)werdgebruiktalseensoortvloeibaarzout.Hetwerdgemaaktvanrodewijn,zout,ansjovisofanderevettevisenmajoraaningespecialiseerdefabriekjes.EenGermaansegewoontediewerdovergenomendoordeRomeinen,washetetenvansoep.Hieronderverstondmenhetdopenvanbroodineeneetbarevloeistof,zoalsbouillonuitvleesofmerg.Latergingmendenaamsoepgebruikenvooreengerechtdatbestonduitbouillonmeteenvullingvanvlees,kruidenenvooralveelbroodofanderemeelprodukten.InZwammerdam(gemeenteAlphenaandenRijn)werdenderestengevondenvaneen"Soepkeuken".Indesloot,vlakbijdezeRomeinsegaarkeuken,vondmenhonderdenrunderbotten,allemaalvandepoten.Vanhetvleesdathieropzatenvanhetmergdatuitdebottengehaaldwerd,trokmendebouillon.#XERXXXT#XXXXEROb  Ob0    SchrijfopwelkeromeinsegerechtenjeindeherbergkuntkopenOb݌/2+-&"&" Ќ  AY) xdEsA t AY) xdEZA [ AY) xdEA A B  AY) xdKE( A )   Ob  Ob%0    Schrijfhiervanenkeleingredintenopdienieuwwarenvoordegermanenendie $   wijnunogindekeukengebruiken:Ob%@݌ &"&" Ќ  AY) xdEA 8  AY) xdEA  Ob  Ob0    Welkgerechthebbenderomeineneigenlijkvandegermanenovergenomen?Ob݌&"&" Ќ  AY) xdEeA f AY) xdELA M #XERXXX#XXXXER @ aGANAARDETHERMEN,HETROMEINSEBADHUIS 4   #XERXXX#XERXXXERS{( =jXERXXXERXFI XXXERXFI X XXFIXFI X XXFIXERX XXFI  ?  S2{#XERXXXER # XXXXERHetbadhuis(dethermen)inhetArcheoniseenkopievaneenbadhuisdatinHeer 2! lenheeftgestaan.DefundamentenvanhetechtebadhuiskunjenogsteedszieninhetThermenmuseuminHeerlen.Hetbadhuisiswaarschijnlijkindeeerstehelftvande2eeeuwgebouwdentotrond400ingebruikgeweest.Hetbadhuisbehoorttothetzogenaamde'rijentype',ditbetekentdatallevertrekkenachterelkaarliggen.Naasthetbaden,heefthetbadhuisookeensocialefunctie.? =jӌ j!& Ќ  #XERXX Xs#XXXXER__Ob  Ob0"0    Schrijfopwatderomeinenallemaalinhetbadhuisdeden(denkaandeplatte .$) grondvanhetbadhuis:uitdenamenvandevertrekkenkunjeveelafleiden.Alsjegelukhebtziejeookmenseninhetbadhuisaanhetwerk!)Ob0"K"݌ &"&" Ќ  AY) xdE(A (.$. _AY) xdE*A *&1 AY) xdE,A ,'4  k/*8 Ob  _Ob$0    Ganahoehetbadhuiswerdverwarmdenbeschrijfditzogoedmogelijk.Ob$$݌&"&" Ќ  AY) xdE_A ` AY) xdEF A G  Ob  Obg&0    ZoekopwelkevolkeninNederlandwoondenvoordatderomeinenerkwamen(p. .   120vanjeboek)enbekijkdeBataafsesoldaatopafbeelding40(p.121).Denkjedatdezevolkennetzonbadcultuurhaddenalsderomeinen?Legjeantwoorduit.Obg&&݌ &"&" Ќ  AY) xdEA .  AY) xdEA   #XERXXX!#XXXXER@==!a GANAARDETEMPEL   #XERXXX(#XERXXXERS/x =jXERXXXERXFI XXXERXERX XXFI  g)  S/#XERXXXERH)# XXXXERHettempelcomplexbestaatuiteenommuurdevoorhofmeteentempel,gebaseerd  opopgravingeninCuijkenMaastrichtendateertuitde2eeeuwnaChristus.DepoortgeefttoegangtotdevoorhofmetdaarineenzuildiegewijdisaandeoppergodJupiter.Detempelheefteenhogecultusruimte(cella)waareenzuilengang(porticus)omheenisgebouwd.IndecellawordtdegermaansegodinNehalenniavereerd.Zijwasdegodinvandevruchtbaarheidendehandel.VandeGodinNehalenniaisveelteruggevondendankzijvissersdieinhunnettenheelveelaltaarstenenhebbenopgevistuitdeWesterschelde.VlakvoordekustbijDomburgmoeteenRomeinsetempelvandezegodinhebbengestaan,diedoorhetafkalvenvandeoeverinzeeisgestort.g)* =jӌ j Ќ  #XERXX X]*#XXXXEROb  Ob.0    Welketweegodenwordenindetempelvereerd?Ob.!.݌B !&"&" Ќ  AY) xdE#A #j$ Ob  Ob/0    Hoekunjeaandeinrichtingvandetempelziendatderomeinseengermaanse $e& godsdienstelkaarbe5nvloedhebben?Ob/3/݌ &"&" Ќ  AY) xdE'A '#* Ob  Ob|00    Overwelkebelangrijkegodsdienstuithetlateromeinserijkvindjenietinhet ($, archeon?Ob|00݌ &"&" Ќ  AY) xdE[,A \,'0  //*4 Ob  Ob10    Hebbenwijonsgeloofvanderomeinenovergenomen?Legjeantwoorduit.Ob11݌&"&" Ќ  AY) xdE_A ` AY) xdE2 A 3  @a GANAARHETHUISVANDEROMEINSEPOTTENBAKKER   ~  IndeRomeinsetijdleefthetgrootstedeelvandebevolkinginboerderijenophet  ^  platteland.Eenkleindeelwoontindestedenenhoudtzichbezigmetambachtelijkwerk.Hetzijnkleinezelfstandigen,diemeestaleensoberlevenleidenineenvoudigewoonhuizen.HetwoonhuisinhetArcheonisgebaseerdopeenopgravinginVoorburg(ZuidHolland),waarhetdeeluitmaaktevaneenwoonblokvanvijfhuizen.Inhetvoorstedeelvanhethuisisdewerkplaats/winkelvandepottenbakker.Ob  Ob50    Bestudeerdemanierwaaropdepottenbakkertewerkgaat.Watkendende n germanenalenwathebbenzevanderomeinenovergenomen?Ob55݌ &"&" Ќ  kendenzeal:AY) xdEA  Vanderomeinenovergenomen:AY) xdEA U Ob  Ob70    Achterdewerkplaatsisdekeuken,hetdomeinvandevrouw.Hetfornuisstaat < onderhetraam,vanwegelichtenventilatie.DekleinewoonkamerheeftpuurRomeinsemeubelen.Schrijfopwelkejeziet:Ob77݌ &"&" Ќ  Ob  Ob90    Schrijfopwelkonderdeelvandemeestevanonzehuizenovergenomenisvande  " romeinsepottenbakkerscultuur:Ob909݌ &"&" Ќ  AY) xdE7$A 8$& @+ + a OPDRACHTENBIJHETGLADIATORENGEVECHT  &!) #XERXXX-#XERXXXERSf'"'w" =jXERXXXERXFI XXXERXERX XXFI  ;  S'#f'"#XERXXXER:# XXXXER [Alsjegelukhebt,kunjeindeloopvandedageengladiatorengevechtzien. '#* Maakdeopdrachtenhieronderalleenalsjehetgladiatorengevechtkuntbijwonen.] ;; =jӌ )%, Ќ  GladiatorengevechtenwareneenpopulairevormvanvermaakindeRomeinse +&. samenleving.Gladiatorenwarenmeestalkrijgsgevangenen,veroordeelden,speciaalvoorhetvakopgeleideslavenofdoorarmoedetotditberoepgedwongenvrijemensen.Indekeizertijdtradenooksenatoren,somsvrouwenenzelfsdekeizeralsgladiatorop. 1/*2 #XERXX X;#XXXXER@a WieiswieindeArena?   Ob  Ob$?0    Hieronderstaandenamenvandemensendieeenrolspelenbijeengladiato | rengevecht.Omcirkelzealleenalszetijdenshetgevechtaanwezigwarenenjulliezehebbenherkend.Ob$???݌ &"&" Ќ  Editor :Deeditormunerasisdeschenkervanhetgevecht.Hijbetaaltdekostenvoor ,  hetpubliek.VaakishijeenmilitairgezantofeenhogebestuurderdiehetRomeinsgezagvertegenwoordigt.Deeditorisdaaromvaakgekleedinmilitairuniformofindeofficiletogapraetextametrodeband Lictor: Indiendeeditorvanzeerhogeafkomstis,heefthijrechtopeenlictor.Oor <  spronkelijkeenbeul.DezespecialebeambtesymboliseerthetgezagvanRomeendeeditor.Hijdraagtdefasces.Eenbundelstokkenmeteenbijl. Gardisten: BijspecialegelegenhedenwordtdeeditorbewaaktdoorRomeinse   soldaten.Zijbewakenookdeordeindearena. Augur: DeAuguriseenpriesterofpriesteresdiedevoortekenenafleestvoorhet \ gevechtmagbeginnen. Lanista: De managerderGladiatoren.Hijisdepresentatorvanhetgevecht. (  Charun: Alsdeanderegodenhettoestaan,komtdedoodsdemonCharunmetzijn l hameruitdeHades.Hijdeeltaandeverliezendegladiatordegenadeklapuitenneemtzijngeestmeenaardeonderwereld.Vaakisdezegodheidookeenwerknemervandearenadiedelijkenuitdearenaverwijdertenverderverzorgt@uua Hoeverloopthetgevecht?   Ob  SWObE0    Eengladiatorengevechtverliepvolgensplan.Hieronderstaandeonderdelendie W meestalvoorkwamenmeteenletterervoor.Omcirkeldelettersvandeonderdelendiejehebtherkend.ObEE݌ &"&" Ќ  ADepompa : #! Hetgevechtbegonmeestalmeteenplechtigeoptocht,depompa,dieherinnerdeaandetraditionelerouwstoetNatuurlijkwasditookdegelegenheidvoordefansomdegladiatorentebekijkenenaantemoedigen.Somsmaaktedegenediehetgevechthadbekostigdookdeeluitvandepompa.Eenuitstekendekansomhetpubliektelatenzienwelke"bigspender"ervoorhetgeldhadgezorgd. BHetaanroepenvandegodenenhetlezenvandevoortekenen : *%( Voordathetgevechtkonbeginnenmoestenaltijdenkelegodsdienstigeplichtenvervuldworden.Eenpriesterofpriesteresvroegeerstdegodenengeestenomtoestemmingomhetgevechttehouden.Dezeaugurleestdaaromeerstdevoortekenen.Vaakkeekmennaardevluchtvanvogels.Bijdezeceremoniekunnenverscheidenegodenengeestenwordenaangeroepen. /+.  CWierookoffers :  Nadegoddelijkegoedkeuringkondeeditorooknogeengeurigwierookofferbrengen,omhetgladiatorengevechtsymbolischaandegodenen/ofgeestenaantebieden. DDewapeninspectie : @  Nahetofferkondeeditordewapensdergladiatoreninspecteren(dezogenaamdeprobatioarmorum)    EDegroetvandegladiatoren :  \  Wasallesinorde,danbrachtendegladiatorendegroet:AVEEDITOR,MORITURITESALUTANT.Ditbetekent: Gegroetbekostigervanhetgevecht,zijdiegaanstervengroetenu!Nadegroetnamendegladiatorenhunpositiesinenkregenvandeeditoreentekendatzekondenbeginnenmetvechten. FDeplotselingedoodvaneengladiator :   ЀEengevechtkoneindigenmetdedoodvaneengladiator.ZijnlijkwerddanafgevoerddoordedoodsdemonCharun,diehemmetzijnhamerdegenadeklapgaf.Dedemonenzijnhelpersnamenhetlijkmeedoordepoortdesdoods(portalibitinensis).Zijbrachtenhetnaardelijkenkamer(spoliarium)omdewapenuitrustingteverwijderen.Dezewasvaakheteigendomvandeeditorofdelanista. GHetduimgebaar : h Hetkonookvoorkomendatdeenegladiatorwachttemetdebeslissendeslagofsteek.Debekostigervandespelenmochtdanbepalenofdegladiatormoeststerven.Hetpubliekschreeuwde mitte(=laatgaan!)alszedegladiatorinlevenwildenlaten.Zeschreeuwden iugula(=snijddoor!)alszehetlevenvandegladiatorwildenbeindigen.@ aS7 Soortengladiatoren  7 S!~ +Romeinenhieldenvanvariatie.Daaromziejeindearenavelesoortengladiatorenmetzeerverschillendebewapening.Enhoofdregelwerdmeestalwelgevolgd:deincongruentieregel.Diehieldindatgladiatorennooithetzelfdebewapendwarenennooitevenzwaar.DeRomeinenzagenhetliefsteenzwaarbewapendemaarloggegladiatorvechtentegeneenlichtbewapendemaarsnelle.Dooriederegladiatorandervoordeeltegevenwaservoorbeidegladiatoreneenkansopoverleven.Romeinenhieldenvaneen"eerlijke"doodOb  S'E#'"ObiS0    Omcirkelhetsoortgladiatordatjeherkent.ObiSS݌'E#%&"&" Ќ  S )$(1$ Retiarius: Vechtmetdrietandennet.  )$&  Secutor Vechtmetrondschildenzwaardengrote(bepluimde)vizierhelm. *x%'  Scaeva Vechtlinkshandig.Watvoordeanderegladiatorenbijzonderengis.Linksis +l&( immersdezijdevanhetkwaad. Laquearius Vechtmeteenlassoeneenstok. ,L(*  Veles Vechtmeteenlans -@)+  Amazone Eenvrouwelijkegladiator,vechtbijhogeuitzondering. .4*,  /(+- @ a SAMENVATTINGSOPDRACHT   Deromeinenhebbendegermanenveelnieuwsgebracht.Maarooksommigedingenuitonzetijdkomennoguitdetijdvanderomeinen.Zetzoveelmogelijkdingendiejehebtgevondeninhetonderstaandeschema.Zetindekolomernaastwatdegermanenenwijhebbenovergenomen.Gebruikjullieeigenantwoordenvandeopdrachtenhierboven.*fEYFfdddd xdd Y&"&"f,2dd , dd , dd +    | onderdelen:  |  nieuwvoorgermanen  |   overgenomendoorons  |   herberg   `         ` thermen  h   x   h huisvandepottenbakker   "   l"*   \+ tempel  #P,   L+&5  #P6    h,'6 XX   @@aDEMIDDELEEUWENV::RHETONTSTAAN  VANSTEDEN #XXZ# ( Z@IIa HOELEEFDENMENSENNADEVALVANHETWESTROMEINSERIJK?   SGNahetineenstortenvanhetWestRomeinseRijk(476n.Chr.)raaktehetwestenvan G Nederlandbijnaontvolkt.DerestvanNederlandbleefminofmeerwelbewoonderontstondeenstelselvanhorigen,leenmannenenleenheren.Tussen630690werddezestreekingelijfddoordeFranken.DeFrankenwarenzelfchristelijkgewordendoorromeinsemissionarissen.DeFrankenbrachtenhetChristendomnaarNederlandenstichttenhiernederzettingen.Stedenwarenerniet.̀Rondhetjaar1000woondenerinNederlandzon200.000mensen.DeeerstebewonersvanhetdrassigeHollandseveengebiedmaaktenrond1100hetgebiedgeschiktvoorbewoningenlandbouw,datdoorbeekjesaftedammeneneensysteemvanslotenendijkenaanteleggen.InhetArcheonzijnhutkommenuitdezeperiodetezienuithetoostenvanNederland(ziedeafbeeldinghierbovenlinks).  k Hutkommenzijnbouwwerkendiegedeeltelijkzijningegraven.Hetzijnwerkplaatsen  W diebijeenboerderijhoorden. !C @a GANAARDEHUTKOMMENUITAALTEN,EMMENENOMMEN  #   DehutkomuitEmmen(9eeeuw) : % " Deoudstehutkomheefteendakvanplankenmetgraszodenerop.Dezehutstamtuitde9eeeuwenwerdinEmmengebruiktalswerkplaatsvaneensmid.Dehutis1.40meterdiepingegraven,dewandenzijntoteenhoogtevan50centimetervangraszodengemaaktenderestvanplanken. DehutkomuitAalten(10eeeuw) : /+&( Eenvandehutkommenheefteenwandwaarinjeschuinebalkenkuntzienzitten(vakwerkconstructie).Hetheefteenrietendakenheefteenvloervanveldkeitjes.ZonhutkomheeftinAaltengestaanenisinde10eeeuwalsweefhutgebruikt.Hijlagopeenhellingenwasongeveer40centimeterdiepingegraven. /7+-  DehutkomuitOmmen(11eeeuw) :  InOmmenheefteenhutkomgestaanmeteendakeneenwandvanplanken.Aandehandvanhetgevondenaardewerkwordtveronderstelddatdehutafkomstigisuit11eeeuw.Hijis1meterdiepingegraven,hetdakrustoprondeeikenhoutenstammen,hetonderstedeelvandewandisvanpureleem(zondereenverstevigingvanvlechtwerk).Mogelijkwerddehutgebruiktalsbakkerij.Ob  Obe0    ݀Vergelijkdehutkommenmetdehuizendiezijnafgebeeldopp.140,141en145  h vanjeboek.Schrijfophoedemensentoenwoondenenvanwelkmaterialenhunhuizenmeestalwaren.Obe,e݌ &"&" Ќ  AY) xdEA   AY) xdErA s Ob  Obg0    Devalvanhetromeinserijkbetekendeeenenormeachteruitgang.Geefhiervan Z voorbeeldendoorhetleventebeschrijvenrondhetjaar1000.Schrijfopwaterallemaalverdwenenwas.Bedenkookminimaal3dingendievanderomeinenwerdenovergenomen.Obg)g݌ &"&" Ќ  AY) xdEA F AY) xdEA - AY) xdEA     #! XX   @@aDEMIDDELEEUWENNHETONTSTAANVAN  STEDEN #XXi# ( i @aWELKEAMBACHTENONTWIKKELDENZICHINDESTEDEN?   Van1000tot1300groeidedebevolkingvanNederlandvan200.000tot600.000.Demensendieophetplattelandgeenwerkmeerhaddentrokkennaardenederzettingen,welkeuitgroeidentotdorpenensteden.Indiestedenleefdenmensennietvandelandbouw,maarvanhandelenambachten.Overdieambachtengaanjullieopdrachtengrotendeels.Ob  ObJl0    Beschrijfopdevolgendebladzijdendeambachtendiejeindeverschillende @ huizentegenkomt.ObJlel݌ &"&" Ќ  Ob  Ob?m0    Ganahoerijkdemensenzijn.Letdaarvoorvooralophethuisdatzebewonen. | Hoegroterhethuis,desterijkerdeinwoners.Letookophetmateriaalenhetaantalverdiepingen.Huizenwerdengedeeltelijkvanhoutengedeeltelijkvanbaksteengemaakt.Hoemeersteengebruiktwerd,hoeduurderhethuis.Ob?mZm݌ @&"&" Ќ  #XERXXX>#XXXXER@kka HETHUISVANDEKUIPER   #XERXXX3o#XERXXXERS3|#XERXXXERo# XXXXERZonhuisheeftinAntwerpengestaan.Hetkwamuitde11eeeuw. 3 Beschrijfdekennisoftechniekendiehijtoepast:#XERXX Xp# XXXXER   AY) xdEV A W  AY) xdE=A >  AY) xdE$A %  AY) xdE A  p  AY) xdEA W AY) xdEA > AY) xdEA % AY) xdEA   #XERXX Xp#XXXXERIshijrijkofarmvergelekenmetdeandereinwoners#XERXXXs# XXXXER?#XERXX Xot# XXXXER g" AY) xdE* A + % .#XERXX Xt#XXXXERDingenwaaraanjerijkdomofarmoedekuntzien:AY) xdE'A '". AY) xdE)A )$1   )$2 @ a HETPOTTENKOOPMANSHUIS   Dithuisheeftrond1350indeVoorstraatinUtrechtgestaan.Hetoorspronkelijkhuisisinmiddelsvelekerenverbouwd,maarnogsteedsingebruikalswoonhuis.DepottenkoopmanimporteertzijnaardewerkuithetDuitseRijngebied.#XERXXXcu# XXXXERBeschrijfdekennisoftechniekendiehijtoepast:#XERXX Xw#XXXXER  T  AY) xdEA   AY) xdEA   AY) xdEA  AY) xdEhA i AY) xdEOA P AY) xdE6A 7 AY) xdEA  AY) xdEA i! #XERXXXCx#XXXXERIshijrijkofarmvergelekenmetdeandereinwoners#XERXXX^{# XXXXER?#XERXX X{#XXXXER  (& AY) xdE#A #) .#XERXXX|#XXXXERDingenwaaraanjerijkdomofarmoedekuntzien:AY) xdE*A *[&2 AY) xdE,A ,B(5   ,Q(6 #XERXXX|#XXXXER@ a HETHUISVANDEBARBIER/CHIRURGIJN   #XERXXX~# XXXXERBeschrijfdekennisoftechniekendiehijtoepast:#XERXX X~#XXXXER h AY) xdE+ A ,  AY) xdE A  w  AY) xdE A  ^  AY) xdEA E  AY) xdEA ,  AY) xdEA  AY) xdEA  AY) xdE|A } #XERXXX #XXXXERIshijrijkofarmvergelekenmetdeandereinwoners#XERXXX&# XXXXER?#XERXX X#XXXXER <  AY) xdEA d# #XERXXX߂#XXXXERDingenwaaraanjerijkdomofarmoedekuntzien:AY) xdEn%A o% , AY) xdEU'A V'"/ #XERXXX#XXXXER  e'"0 #XERXXX#XXXXER@ a HETHUISVANDESCHOENMAKER   #XERXXX # XXXXERBeschrijfdekennisoftechniekendiehij/zijtoepast:#XERXX X#XXXXER h AY) xdE? A @  AY) xdE& A '  AY) xdE A  r  AY) xdEA Y  AY) xdEA @  AY) xdEA ' AY) xdEA  AY) xdEA  #XERXXX#XXXXERIshijrijkofarmvergelekenmetdeandereinwoners#XERXXX+# XXXXER?#XERXX X#XXXXER P AY) xdEA x" .#XERXXX#XXXXERDingenwaaraanjerijkdomofarmoedekuntzien:AY) xdE$A $+ AY) xdEi&A j&!. #XERXXX#XXXXER  e'"0 #XERXXX#XXXXER@s s a HETHUISVANDESCHRIJNWERKER   #XERXXX#XERXXXERS3| =jXERXXXERXFI XXXERXERX XXFI    S"3#XERXXXER# XXXXERDekisten(schrijnen)diedeschrijnwerkermaakt,zijntijdensdemiddeleeuwende " belangrijkstemeubelstukken_ =jӌ̌  #XERXX X#XXXXER#XERXXX# XXXXERBeschrijfdekennisoftechniekendiehijtoepast:#XERXX X#XXXXER  J AY) xdE A   AY) xdEA   AY) xdEwA x  AY) xdE^A _  AY) xdEEA F AY) xdE,A - AY) xdEA x AY) xdEA _ #XERXXXg#XXXXERIshijrijkofarmvergelekenmetdeandereinwoners#XERXXX# XXXXER?#XERXX X#XXXXER 2! AY) xdE} A ~ % .#XERXXX:#XXXXERDingenwaaraanjerijkdomofarmoedekuntzien:AY) xdE'A 'Q#. AY) xdE)A )8%1 #XERXXX#XXXXER#XERXXX#XXXXER#XERXXXU#XXXXER#XERXXX#XXXXER#XERXXXܕ#XXXXER  k/*8 #XERXXX #XXXXER HETHUISVANDEHERDER/IMKER   #XERXXXw#XERXXXERSh =jXERXXXERXFI XXXERXFI X XXFIXFI X XXFIXERX XXFI    Sr#XERXXXER# XXXXERZonhuisheeftinDelftgestaanenwasinhetbeginvande13eeeuwgebouwd =jӌ r Ќ  Beschrijfdekennisoftechniekendiehijtoepast:AY) xdE A    AY) xdE|A }  AY) xdEcA d  AY) xdEJA K AY) xdE1A 2 AY) xdEA } AY) xdEA d AY) xdEA K #XERXX XE#XXXXERIshijrijkofarmvergelekenmetdeandereinwoners#XERXXX# XXXXER?  # AY) xdEi!A j!& .#XERXX X#XXXXERWaaraankunjerijkdomofarmoedezien?AY) xdE(A (=$/ AY) xdE*A *$&2 #XERXXXB#XXXXER  , (5 @ a HETHUISVANDEHOUTENBEENBEWERKER   #XERXXXb#XERXXXERSh =jXERXXXERXFI XXXERXFI X XXFIXFI X XXFIXFI X XXFIXFI X XXFIXFI X XXFIXFI X XXFIXERX XXFI  -  Sr#XERXXXER# XXXXERZonhuisheeftinDelftgestaanenwasinhetbeginvande13eeeuwgebouwd.- =jӌ r Ќ  Beschrijfdekennisoftechniekendiehijtoepast:#XERXX Xݠ# XXXXER  6 AY) xdE A    AY) xdE|A }  AY) xdEcA d  AY) xdEJA K AY) xdE1A 2 AY) xdEA } AY) xdEA d AY) xdEA K #XERXX X#XXXXERIshijrijkofarmvergelekenmetdeandereinwoners#XERXXX # XXXXER?#XERXX X# XXXXER  # AY) xdEi!A j!& .#XERXX X¥#XXXXERDingenwaaraanjerijkdomofarmoedekuntzien:AY) xdE(A (=$/ AY) xdE*A *$&2 #XERXXXs#XXXXER  *3&3 @a HetFranciscanerklooster   (Dordrecht,Voorstraat,Ca1300).DemonnikendieinhetKloosterwoondenwarenvandeordederFranciscanen.Dezeordeisinde13deeeuwontstaanvanuitdeBroedergemeenschapdiezichrondFranciscusvanAssisigevormdhad.HetstrevenvanFranciscuswas:leveninarmoede,innavolgingvanChristus.Hijvereenzelvigdezichmetdezwakkenindemaatschappij,deminderebroeders.Daaromgafhijzijnordeookdenaam:'OrdoFratrumMinorum',ordevandeminderebroedersoftewelminderbroeders.DeFranciscanerordeiseenzogenaamdebedelorde:deMonnikenhebbengeenlanderijenofanderebezittingenominhuneigenonderhoudtevoorzien.Zemoetenlevenvanwatzijaangebodenkrijgen.Debedelordenkozendaaromdestedenalsvestigingsplaats:daarwoondenveelmensenbijelkaarenkondenzeinhunlevensbehoeftenvoorziendoortebedelen,onderwijstegeven,ziekenteverzorgenenteprediken.InhetKloosterkondenreizigersonderdakvinden.Bovendienverhuurdendemonnikenruimten,bijvoorbeelddezalenopdeeersteverdiepingendeRefter(eetzaal)opdebeganegrond,aandestadofparticulieren.Nuwordenderefterendezalenvanhetkloostergebruiktalsrestaurant,waardebezoekerMiddeleeuwskanetenendrinken.BijhetKloosteriseenkruidentuinaangelegdopdevoordeMiddeleeuwenkenmerkendemanier:indevormvaneenkruismetinhetmiddeneenwaterput.Dekruidenwerdendoordebroedersgebruiktindekeukenofvoorhetbereidenvangeneesmiddelen.InhetarcheonkunjeindekloosterkeukenzienhoeindeMiddeleeuwenmaaltijdengekooktenbiergebrouwenwerd.Ob  Ob^0    ݇Eenkloosterwasindemiddeleeuweneenplekwaarveelvanderomeinsecultuur ( werddoorgegeven.Noemminimaaldriedingenwaaraanjekuntziendatditklopt.Ob^y݌ &"&" Ќ  Ob  Ob0    Schrijfeenaantalmiddeleeuwsegerechtenopengeefenkeleovereenkomsten  aantussenderomeinseenmiddeleeuwsekeuken.Ob݌ &"&" Ќ  AY) xdE7!A 8! AY) xdE $A   $o# #XERXXX#XXXXER @ "aXXDEPREHISTORIE#XX#Ԉ  @aVANJAGERS/VERZAMELAARSNAARBOEREN:EENREVOLUTIE?  ( #XERXXX{#XXXXER Indeprehistoriezijnmensenovergegaanvanjagenenverzamelennaarland l bouw.Ditheefthethelelevenzoveranderd,datdezeovergangweleenrevolutiewordtgenoemd.Waaraankunjeziendathetlevendoordielandbouwrevolutieveranderdis?Enwelkedingenzijnhetzelfdegebleven?Datgaanjullieuitzoekenopdeafdelingprehistorie. @k k a #XERXXX#XXXXER@@k k a VRAGENOVERDEEERSTEBOEREN  h  @IIaBedenkeerstwaardewoningenvandeeersteboerenstaanengadaarheen  \  1Woningen vandeeersteboeren < Gaeenwoningvaneenboerenfamiliebinnen_a_ԀWatisongeveerdeoppervlakte?AY) xdE{A | _b_ԀVanwelkmaterialenisdewoninggemaakt?AY) xdE:!A ;!  2Kleding vandeeersteboeren#XERXXXq#XXXXER 6"! Beschrijfdekledingvandeeersteboeren.Vanwelkmateriaalishetgemaakt?AY) xdE%A#XERXXX<#XXXXER %R!%  3Voedsel vandeeersteboeren#XERXXX%#XXXXER &M"' _a_ԀWatatendeboeren(bekijkgoedwatjeaanetenindewoningenkuntvindenen/ofvraaghetaandebewoners).AY) xdE+A +&, AY) xdEs-A t-(/  4Beroepen vandeeersteboeren#XERXXX#XXXXER o.)1 Warenerveelverschillendeberoepen?Zoja,schrijferdanenkeleop. c/*2 ЇAY) xdEA   5Samenleven bijdeeersteboeren#XERXXX]#XXXXER  Ganahoeveelmensenongeveermetelkaarsamenleefdenineennederzetting.AY) xdE: A ;   6Techniek bijdeeersteboeren#XERXXX#XXXXER 6   _Schrijf_Ԁeenaantalvoorwerpenopwaaraanjekuntzienwelketechniekendeboerenbeheersten.(Denkookaanhetgrafdatjeopdezeafdelingkuntvindenenlegietsuitoverdetechniekdienodigwasomzongraftemaken)AY) xdEA *  AY) xdEA  ̐ 7Geloof vandeeersteboeren#XERXXX#XXXXER   _a_ԀHaddendeboerenngodofmeergoden?AY) xdE_A ` _b_ԀBedenkwelkegod/godenzewaarschijnlijkaanbaden.AY) xdEA  #XERXXXܾ#XXXXER VRAGENOVERJAGERSENVERZAMELAARS  j   Bedenkeerst_welke_Ԁwoningenvandejagers/verzamelaarszijnengadaarheen  ^!  1Woningen vanjagers/verzamelaars ># _Ga_Ԁeenwoningvaneenjager/verzamelaarbinnenaWatisongeveerdeoppervlakte?AY) xdE}$A ~$( bVanwelkematerialenisdewoninggemaakt?AY) xdE<(A =(#-  2Kleding vanjagers/verzamelaars ,L(3 Beschrijfdekledingvaneenjager/verzamelaar.Vanwelkmateriaalishetgemaakt?#XERXXX#XXXXER /+6 AY) xdEA  AY) xdEA   3Voedsel vanjagers/verzamelaars#XERXXX#XXXXER ~ aWatatenjagers/verzamelaars?(bekijkgoedwatjeaanetenindewoningenkuntvindenen/ofvraaghetaandebewoners_)_.AY) xdE! A "   AY) xdEA  m   4Beroepen vanjagers/verzamelaars#XERXXX#XXXXER h  Warenerveelverschillendeberoepen?Zoja,schrijferdanenkeleop.AY) xdEA    5Samenleven bijjagers/verzamelaars#XERXXX#XXXXER # Ganahoeveelmensenongeveermetelkaarineennederzettingsamenleefden.AY) xdEvA w Ѐ 6Techniek bijjagers/verzamelaars#XERXXX#XXXXER r Schrijfeenaantalvoorwerpenopwaaraanjekuntzienwelketechniekendejagersbeheersten.AY) xdEA z  AY) xdEA a#  7Geloof vanjagers/verzamelaars#XERXXX#XXXXER \% aHaddendejagers/verzamelaarseengodofmeergoden?AY) xdE#A #) _b_ԀZoekdesteenvandesjamaanop(nr.6opdeplattegrond).Bedenkwelkegodofgodenzewaarschijnlijkaanbaden.#XERXXXw#XXXXERAY) xdEZ(A [(#/ AY) xdEA*A B*%2 #XERXXX#XXXXER @ aSAMENVATTINGSOPDRACHT  ),'5 Ganunogeensnaopwelkgebiediserveelveranderdenwaaruitdieveranderingenbestonden?Vergelijkdaarvooreerstpervraagdeantwoordenvandeϐjagers/verzamelaarsendeboeren.Vuldanhetschemahieronderin.Indeeerste .Y*8 kolomzetjeeen W(vanwel) alserwelveelveranderdiseneen N (vanniet) alser  nietveelveranderdis.AlsjeeenJhebtingevuldzetjeinde2ekolomdebelangrijksteveranderingenbijdeboerenop.*wnYodfd2dd dd dd EYF&"&"w,dd ,dd ,dd +   T  ' 'J/N ' 'Belangrijkeveranderingenbijdeeersteboeren: ' '1woning '@  ' '@   ' '@   '2kleding ' ,  ' ' ,  ' ' ,  '3voedsel 'P  ' 'P  ' 'P  '4beroepen '<  ' '<  ' '<  '5samenleven '`  ' '`  ' '`  '6techniek 'L  ' 'L  ' 'L  '7geloof 'p ' 'p '"p  "Legnuuithoehetkomtdaterdoordelandbouwrevolutiezoveeldingenzijnveranderd.Gebruikjeboekenleghetuitmetvoorbeeldenuitjeschemahierboven.AY) xdE/A 0! AY) xdEA {$ AY) xdEA b' AY) xdEA I* AY) xdE A  0- Vindenjulliehetterechtdatdeovergangvanjagen/verzamelennaarlandbouweenrevolutiewordtgenoemd?Legjullieantwoorduit.AY) xdEb&A c&!4 AY) xdEI(A J(#7 #XERXXX#